डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर, इभान्का ट्रम्प र जेरेड कुशनरबाट कागजात तथा बयान लिन खोज्दै BBC; जनवरी ६ को भाषणमा ट्रम्पको वास्तविक ‘मनसाय’ के थियो भन्ने प्रश्न मुद्दाको केन्द्रमा

वाशिंगटन/मायामी / अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बेलायती सार्वजनिक प्रसारक BBC विरुद्ध दायर गरेको १० अर्ब अमेरिकी डलरको मानहानि मुद्दा नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ। आफ्नो प्रतिरक्षाका लागि BBC ले ट्रम्पका छोरा डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर, छोरी इभान्का ट्रम्प र ज्वाइँ जेरेड कुशनरबाट कागजात र शपथपूर्वक बयान लिन ‘subpoena’ जारी गर्ने अनुमति दिन फ्लोरिडाको संघीय अदालतसमक्ष आग्रह गरेको छ।

अगस्ट १४ मा U.S. District Court for the Southern District of Florida, Miami Division मा दायर BBC को निवेदनअनुसार ती तीनै जनासँग ट्रम्पले ६ जनवरी २०२१ मा वाशिंगटनस्थित Ellipse मा दिएको भाषण तयार गर्दा उनको मनसाय के थियो, भाषणपछि क्यापिटलमा हिंसा सुरु भएपछि उनले कस्तो प्रतिक्रिया जनाए र त्यस घटनाले उनको प्रतिष्ठामा कस्तो असर पारेको थियो भन्ने विषयमा प्रत्यक्ष जानकारी हुन सक्ने BBC को तर्क छ। मुद्दाको नम्बर 1:25-cv-25894-RKA-EAL हो।

महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने अदालतले अहिलेसम्म ट्रम्प परिवारका ती सदस्यलाई बयान दिन आदेश दिइसकेको छैन। BBC ले उनीहरूलाई परम्परागत रूपमा प्रत्यक्ष कागजात बुझाउन नसकेपछि प्रमाणित हुलाक, इमेल वा वकिलमार्फत subpoena पठाउन पाउने वैकल्पिक प्रक्रिया स्वीकृत गर्न अदालतलाई आग्रह गरेको हो। ट्रम्प पक्षले BBC को यो अनुरोधको विरोध गरेको अदालतको फाइलिङमै उल्लेख छ।

किन ट्रम्पका छोरा, छोरी र ज्वाइँलाई तान्दैछ BBC?

BBC का वकिलहरूको मुख्य तर्क ट्रम्पले भाषणमार्फत क्यापिटल हिंसा उक्साएको भन्ने अर्थ लगाउनु ‘भौतिक रूपमा गलत’ थियो कि थिएन भन्ने प्रश्नसँग सम्बन्धित छ। ट्रम्पले BBC को सम्पादनले आफूले प्रत्यक्ष रूपमा हिंसाको आह्वान गरेको जस्तो झुटो अर्थ सिर्जना गरेको आरोप लगाएका छन्। त्यसको प्रतिरक्षामा BBC ले ट्रम्पको भाषणअघिको तयारी, उनको उद्देश्य, भाषण सुन्ने भीडले लिन सक्ने अर्थ र त्यसपछि ट्रम्पले गरेका कामबारे प्रमाण खोजिरहेको छ।

BBC ले अमेरिकी संसद्को January 6 Select Committee ले यसअघि लिएका बयानलाई आधार बनाउँदै डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर र इभान्का ट्रम्प जनवरी ६ को बिहान ओभल अफिसमा आफ्ना पिता भाषण संशोधन गरिरहेका बेला उपस्थित रहेको बताएको छ। उनीहरू दुवै पछि ह्वाइट हाउसबाट Ellipse पुगेको र ट्रम्पको भाषण तथा उपस्थित भीडको प्रतिक्रिया प्रत्यक्ष देखेको BBC को अदालतमा दायर कागजातमा उल्लेख छ।

BBC का अनुसार इभान्का भाषणपछि पुनः ह्वाइट हाउस फर्किएकी थिइन् र क्यापिटलमा हिंसा सुरु भएको खबर आएपछि आफ्ना पिताको प्रतिक्रिया प्रत्यक्ष देखेकी थिइन्। त्यस्तै, उनी ट्रम्पसँग हिंसाको प्रतिक्रियामा सार्वजनिक सन्देश जारी गर्ने विषयमा समेत सम्पर्कमा रहेको पुरानो कंग्रेसनल बयानले देखाउने BBC को दाबी छ।

डोनाल्ड ट्रम्प जुनियरले हिंसा सुरु भएपछि तत्कालीन ह्वाइट हाउस चिफ अफ स्टाफ मार्क मेडोजसँग सम्पर्क गरी ट्रम्पले हिंसाको निन्दा गर्नुपर्ने आग्रह गरेको र पछि आफ्ना पितासँग समेत कुरा गरेको BBC ले अदालतलाई बताएको छ।

जेरेड कुशनरको भूमिका पनि BBC का लागि महत्त्वपूर्ण देखिएको छ। अदालतको कागजातअनुसार कुशनरले जनवरी ६ को दिउँसो तत्कालीन प्रतिनिधिसभाका रिपब्लिकन नेता केभिन म्याककार्थीसँग कुरा गरेका थिए, र उनले ट्रम्पका तर्फबाट हिंसाको निन्दा गर्ने प्रस्तावित वक्तव्यको मस्यौदा तयार गर्नसमेत भूमिका खेलेका थिए।

यसै कारण BBC ले यी तीन जनाको बयान ट्रम्पको भाषणको वास्तविक उद्देश्य मात्र होइन, Panorama प्रसारणअघि र पछिको ट्रम्पको सार्वजनिक प्रतिष्ठा तुलना गर्न पनि उपयोगी हुन सक्ने तर्क गरेको छ। ट्रम्पको संशोधित मुद्दाले अहिले मुख्यतः आफ्नो व्यक्तिगत प्रतिष्ठामा क्षति पुगेको दाबी गरिरहेको छ।

Secret Service सुरक्षा नै subpoena बुझाउन बाधा

BBC का वकिलहरूले अदालतमा दिएको विवरणअनुसार उनीहरूले ती तीन जनालाई प्रत्यक्ष subpoena बुझाउने प्रयास गरिसकेका छन्, तर सफल भएका छैनन्।

इभान्का ट्रम्प र जेरेड कुशनरलाई उनीहरूको फ्लोरिडास्थित निवासमा कागजात बुझाउने प्रयास गर्दा सुरक्षा निकायले BBC को process server लाई प्रवेश गर्न नदिएको फाइलिङमा उल्लेख छ। त्यसपछि BBC ले अमेरिकी Secret Service सँग समन्वय गर्न खोज्दा उक्त निकायले ती व्यक्तिका तर्फबाट subpoena स्वीकार गर्ने अधिकार आफूलाई नभएको जवाफ दिएको BBC ले अदालतलाई बताएको छ।

डोनाल्ड ट्रम्प जुनियरलाई न्यूयोर्कको Trump Tower मा कागजात बुझाउने प्रयास पनि सुरक्षा व्यवस्थाका कारण सफल नभएको BBC को भनाइ छ। त्यसपछि BBC ले अदालतलाई certified mail, email वा सम्बन्धित व्यक्तिका वकिलमार्फत subpoena पठाउन अनुमति दिन आग्रह गरेको हो।

BBC ले ट्रम्पका वकिललाई ती subpoena स्वीकार गरिदिन वा Secret Service लाई कागजात बुझाउन अनुमति दिन आग्रह गरेको तर ट्रम्प पक्षले त्यसमा सहमति नदिएको पनि अदालतमा दायर निवेदनमा उल्लेख छ। जुलाई २९ मा दुवै पक्षबीच यस विषयमा छलफल भए पनि सहमति नजुटेको र ट्रम्प पक्षले BBC को पछिल्लो निवेदनको विरोध गरिरहेको छ।

वास्तवमा विवाद के हो?

यो सम्पूर्ण विवाद BBC को Panorama कार्यक्रमको २०२४ को वृत्तचित्र “Trump: A Second Chance?” मा प्रयोग गरिएको जनवरी ६, २०२१ को ट्रम्पको भाषणको सम्पादनसँग जोडिएको छ।

वृत्तचित्रमा भाषणका फरक समयमा बोलेका वाक्य जोडेर एउटा निरन्तर अभिव्यक्ति जस्तो प्रस्तुत गरिएको थियो। ट्रम्पले सुरुमा समर्थकलाई क्यापिटलतर्फ जान भनेको अंश र झन्डै एक घण्टापछि बोलेको “fight like hell” भन्ने अभिव्यक्ति जोडिएको थियो। वास्तविक भाषणमा बीचमा धेरै सामग्री थियो र ट्रम्पले समर्थकहरूलाई शान्तिपूर्ण रूपमा आफ्नो आवाज सुनाउन पनि भनेका थिए।

BBC ले पछि उक्त सम्पादनमा त्रुटि भएको स्वीकार गर्दै त्यसले ट्रम्पले हिंसात्मक कारबाहीका लागि प्रत्यक्ष आह्वान गरेको जस्तो गलत प्रभाव सिर्जना गरेको भन्दै माफी मागेको थियो। तर BBC ले सम्पादन त्रुटि स्वीकार गर्नु र अमेरिकी मानहानि कानूनअन्तर्गत कानुनी रूपमा मानहानि प्रमाणित हुनु अलग विषय भएको तर्क गर्दै आएको छ। BBC ले आफूविरुद्ध मानहानिको कानुनी आधार नरहेको बताउँदै मुद्दा खारेज गर्न माग गरेको छ।

ट्रम्पको माग : १० अर्ब डलर

ट्रम्पले डिसेम्बर २०२५ मा फ्लोरिडाको संघीय अदालतमा मुद्दा दायर गरेका थिए। प्रारम्भिक मुद्दामा उनले मानहानिका लागि ५ अर्ब डलर र Florida Deceptive and Unfair Trade Practices Act अन्तर्गत अर्को ५ अर्ब डलर, गरी कुल १० अर्ब डलरसम्म क्षतिपूर्ति माग गरेका थिए।

ट्रम्प पक्षको आरोपअनुसार BBC ले उनको भाषणलाई जानाजानी, दुर्भावनापूर्ण र भ्रामक ढंगले सम्पादन गरी उनले क्यापिटलमा हिंसा भड्काउन प्रत्यक्ष निर्देशन दिएको जस्तो चित्र प्रस्तुत गरेको थियो। BBC ले भने यस्तो उद्देश्य रहेको अस्वीकार गर्दै आएको छ।

अमेरिकामै Panorama हेरिएको थियो कि थिएन भन्ने अर्को ठूलो विवाद

BBC को प्रतिरक्षाको एउटा मुख्य आधार वृत्तचित्र अमेरिका वा फ्लोरिडामा आधिकारिक रूपमा प्रसारण नगरिएको भन्ने हो। BBC ले Panorama को उक्त संस्करण BritBox, BBC.com, BBC Select वा अमेरिकी टेलिभिजन वितरकमार्फत उपलब्ध नगराइएको तर्क गरेको छ।

पछि ट्रम्प पक्षले पनि BritBox, BBC.com, BBC Select वा अमेरिकी broadcaster मार्फत उक्त वृत्तचित्र उपलब्ध भएको प्रमाण आफूसँग नभएको स्वीकार गरेको रिपोर्टहरू आएका छन्। तर ट्रम्प पक्षले BBC iPlayer को geo-blocking प्रणालीका बाबजुद VPN लगायतका माध्यमबाट अमेरिकी दर्शकले कार्यक्रम हेर्न सक्ने अवस्था रहेको र BBC को सामग्री अमेरिकी दर्शकतर्फ समेत लक्षित भएको तर्क जारी राखेको छ।

यो विषय महत्त्वपूर्ण छ, किनकि BBC ले फ्लोरिडाको संघीय अदालतसँग आफूविरुद्ध यो मुद्दा सुन्ने व्यक्तिगत क्षेत्राधिकार नै नरहेको तर्क गरिरहेको छ।

BBC Studios विरुद्धको मुद्दा हटाइयो

मुद्दाको दायरा पछिल्ला महिनामा केही साँघुरिएको छ। ट्रम्पले प्रारम्भमा BBC सँगै BBC Studios Productions र BBC Studios Distribution लाई पनि प्रतिवादी बनाएका थिए। तर पछि ती व्यावसायिक तथा उत्पादन इकाइहरूविरुद्धका दाबी हटाइएका छन् र मुख्य मुद्दा British Broadcasting Corporation विरुद्ध केन्द्रित भएको छ।

BBC ले ती कम्पनीको विवादित Panorama वृत्तचित्र सिर्जना वा उत्पादनमा भूमिका नभएको तर्क गरेको थियो।

ट्रम्पको आर्थिक विवरणमाथिको लडाइँ पनि जारी

यो मुद्दाको अर्को संवेदनशील पक्ष ट्रम्पको व्यक्तिगत तथा व्यावसायिक आर्थिक विवरण हो। ट्रम्पले प्रारम्भमा BBC को वृत्तचित्रले आफ्नो ब्रान्ड, सम्पत्ति र व्यावसायिक हितलाई पनि क्षति पुर्‍याएको दाबी गरेपछि BBC ले क्षतिको वास्तविक परिमाण परीक्षण गर्न ट्रम्पको सम्पत्ति राखिएको revocable trust बाट व्यापक आर्थिक अभिलेख मागेको थियो।

जुलाईमा म्याजिस्ट्रेट जज Enjolique A. Lett ले केही आर्थिक कागजात BBC लाई उपलब्ध गराउन आदेश दिएकी थिइन्। त्यसपछि ट्रम्प पक्षले मुद्दा संशोधन गरी व्यवसायिक आर्थिक क्षतिको दाबी हटाएर व्यक्तिगत प्रतिष्ठामा पुगेको क्षतिमा केन्द्रित गर्न अनुमति माग्यो।

जिल्ला न्यायाधीश Roy K. Altman ले अगस्ट १० मा ट्रम्पलाई मुद्दा संशोधन गर्न अनुमति दिए। त्यसले BBC ले मागेका आर्थिक विवरणको दायरा उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सक्ने भए पनि बाँकी कुन आर्थिक विवरण दिनुपर्ने हो भन्ने विवाद पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको छैन।

यो subpoena किन निर्णायक हुन सक्छ?

अमेरिकी मानहानि मुद्दामा सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिका लागि केवल सामग्री गलत थियो भन्नु पर्याप्त हुँदैन; प्रकाशित सामग्री, त्यसको अर्थ, प्रकाशकको मनसाय र वास्तविक प्रतिष्ठागत क्षतिसँग सम्बन्धित कानुनी मापदण्ड पनि परीक्षण हुन्छन्। BBC ले पछिल्लो फाइलिङमा ट्रम्पले आफ्नै भाषणको सम्पादनले अर्थ ‘भौतिक रूपमा परिवर्तन’ गरेको प्रमाणित गर्नुपर्ने तर्क प्रस्तुत गरेको छ।

त्यसैले BBC को रणनीति अब सम्पादन कक्षमा के भयो भन्नेमा मात्र सीमित छैन। उसले जनवरी ६ को भाषणअघि ट्रम्प के गर्न चाहन्थे, उनका निकट परिवारले के देखे र सुने, हिंसा सुरु भएपछि ट्रम्पले कस्तो प्रतिक्रिया दिए, र Panorama प्रसारणले उनको प्रतिष्ठामा वास्तवमै कति क्षति गर्‍यो भन्ने विषयसम्म discovery विस्तार गर्न खोजेको देखिन्छ। यो अदालतको फाइलिङबाट निस्कने कानुनी रणनीतिसम्बन्धी स्पष्ट निष्कर्ष हो।

यद्यपि subpoena मागिनु भनेको डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर, इभान्का ट्रम्प वा जेरेड कुशनरमाथि कुनै आरोप लागेको वा उनीहरू मुद्दाका प्रतिवादी बनेको अर्थ होइन। BBC ले उनीहरूलाई मुद्दासँग सम्बन्धित जानकारी हुन सक्ने तेस्रो पक्षका साक्षीका रूपमा कागजात र बयानका लागि खोजेको हो।

अब के हुन्छ?

अब अदालतले BBC लाई ती तीन जनालाई इमेल, प्रमाणित हुलाक वा वकिलमार्फत subpoena बुझाउन अनुमति दिने कि नदिने निर्णय गर्नुपर्नेछ। अगस्ट १५ सम्म यस विषयमा अन्तिम आदेश सार्वजनिक भएको छैन।

मूल मुद्दा पनि अझै अन्तिम निर्णयमा पुगेको छैन। अमेरिकी संघीय न्यायाधीश Roy K. Altman ले मुद्दा अगाडि बढेमा १५ फेब्रुअरी २०२७ बाट दुई साताको ट्रायल सुरु गर्ने अस्थायी तालिका तोकेका छन्। BBC ले भने मुद्दा खारेज गर्नुपर्ने माग कायम राखेको छ।

यसरी हेर्दा BBC–Trump कानुनी लडाइँ अब एउटा विवादित भिडियो सम्पादनको प्रश्नबाट अघि बढेर राष्ट्रपतिको भाषणको मनसाय, जनवरी ६ का घटनाक्रम, परिवारका सदस्यको प्रत्यक्ष जानकारी, अमेरिकी मानहानि कानून, BBC को अमेरिकी क्षेत्राधिकार र ट्रम्पले दाबी गरेको प्रतिष्ठागत क्षतिको प्रमाणसम्म फैलिएको छ। अदालतले ट्रम्प परिवारमाथिको subpoena सम्बन्धी BBC को नयाँ मागमा दिने निर्णयले यो बहु-अर्ब डलरको मुद्दा अब कुन दिशामा जाने हो भन्नेमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ।