दोहा (कतार), असार २८ / जुलाई १२ — आधुनिक कतारका निर्माता तथा विश्व राजनीतिमा सानो खाडी राष्ट्रलाई प्रभावशाली शक्ति बनाउने श्रेय पाएका कतारका पूर्व अमिर (फादर अमिर) शेख हमद बिन खलिफा अल थानीको ७४ वर्षको उमेरमा निधन भएपछि आइतबार दोहामा राजकीय सम्मानसहित अन्तिम श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिएको छ। उनको निधनले कतार मात्र होइन, सम्पूर्ण खाडी क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा गहिरो शोक छाएको छ।

उनको निधनको आधिकारिक घोषणा आइतबार बिहान गरिएको थियो। त्यसपछि दोहास्थित इमाम मुहम्मद इब्न अब्दुल वह्हाब मस्जिदमा मगरिबको नमाजपछि इस्लामिक परम्पराअनुसार अत्यन्त सादगीपूर्ण जनाजाको नमाज सम्पन्न गरिएको थियो। कार्यक्रममा कतारका शाही परिवार, उच्च सरकारी अधिकारी, धार्मिक अगुवा, विदेशी कूटनीतिज्ञ तथा सर्वसाधारण नागरिकको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको थियो।

जनाजापछि उनका छोरा तथा वर्तमान अमिर शेख तमिम बिन हमद अल थानीसहित परिवारका सदस्यहरूले शवलाई काँधमा बोकेर मस्जिदबाट बाहिर निकालेका थिए। त्यसपछि उनलाई दोहाको उत्तरमा रहेको लुसाइल कब्रिस्तानमा इस्लामिक संस्कारअनुसार साधारण समाधिमा दफन गरिएको छ।

साधारण जीवनशैली, असाधारण योगदान

कतारको अपार सम्पत्ति र विश्वव्यापी प्रभावका बाबजुद शेख हमदको अन्तिम संस्कार अत्यन्त सरल ढंगले सम्पन्न भएको दृश्यले धेरैलाई भावुक बनाएको थियो। कतारी समाजमा उनलाई विलासिताभन्दा जनकल्याणलाई प्राथमिकता दिने दूरदर्शी नेताका रूपमा सम्झिने गरिन्छ। उनले आफ्नो जीवनभर राष्ट्र निर्माण, आर्थिक विकास र जनताको समृद्धिलाई सर्वोच्च प्राथमिकतामा राखेको मूल्याङ्कन गरिन्छ।

आधुनिक कतार निर्माणका प्रमुख शिल्पकार

सन् १९९५ देखि २०१३ सम्म करिब १८ वर्ष कतारको नेतृत्व सम्हालेका शेख हमदले देशलाई विश्वकै तीव्र आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्ने राष्ट्रमध्ये एक बनाएका थिए। प्राकृतिक ग्यासको विशाल भण्डारको रणनीतिक उपयोग गर्दै उनले कतारलाई तरल प्राकृतिक ग्यास (LNG) को विश्वकै अग्रणी निर्यातकर्ता राष्ट्रका रूपमा स्थापित गरेका थिए।

उनको कार्यकालमा कतारको कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) करिब २४ गुणाले वृद्धि भएको तथ्याङ्कले उनको आर्थिक नेतृत्वको प्रभाव झल्काउँछ। ऊर्जा क्षेत्रको आम्दानीलाई शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार, अनुसन्धान, पर्यटन र अन्तर्राष्ट्रिय लगानीमा परिचालन गर्दै उनले कतारलाई विश्वकै धनी राष्ट्रहरूको अग्रपङ्क्तिमा पुर्‍याएका थिए।

विश्व राजनीतिमा कतारको प्रभाव विस्तार

शेख हमदको नेतृत्वमा कतारले केवल आर्थिक समृद्धि मात्र हासिल गरेन, अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा पनि आफ्नो विशिष्ट पहिचान बनायो। मध्यपूर्वका विभिन्न द्वन्द्व समाधानमा मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेल्दै कतारले विश्व राजनीतिमा प्रभावशाली उपस्थिति जनायो। पछिल्ला वर्षहरूमा अमेरिका–इरानबीचको संवाददेखि अफगानिस्तान, गाजा लगायतका विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय वार्तामा कतारले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।

अल जजिराको स्थापना : विश्व सञ्चारमा नयाँ युग

शेख हमदको सबैभन्दा दूरगामी उपलब्धिमध्ये एक सन् १९९६ मा अल जजिरा समाचार सञ्जालको स्थापना मानिन्छ। केही वर्षमै अल जजिरा विश्वकै प्रभावशाली अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थामध्ये एकका रूपमा स्थापित भयो।

अल जजिरा मिडिया नेटवर्कका महानिर्देशक शेख नासेर बिन फैसल अल थानीले शोक वक्तव्य जारी गर्दै शेख हमदलाई “सत्य पत्रकारिताको जग बसाल्ने दूरदर्शी नेता”को संज्ञा दिएका छन्। उनका अनुसार शेख हमदले स्वतन्त्र सञ्चारलाई आधारभूत मानव अधिकारका रूपमा स्थापित गर्ने दृष्टिकोण अघि सारेका थिए, जसले मध्यपूर्वको सञ्चार क्षेत्रमा ऐतिहासिक परिवर्तन ल्यायो।

लोकतान्त्रिक सुधार र नयाँ संविधान

उनकै नेतृत्वमा कतारले सन् २००४ मा पहिलो स्थायी संविधान लागू गरेको थियो। स्थानीय तहका निर्वाचन प्रारम्भ गरिनुका साथै महिलालाई मतदान गर्ने र उम्मेदवार बन्ने अधिकार प्रदान गरिएको थियो। यी कदमलाई कतारको राजनीतिक सुधारतर्फको महत्वपूर्ण मोडका रूपमा लिइन्छ।

शान्तिपूर्ण सत्ता हस्तान्तरण

सन् २०१३ मा शेख हमदले स्वेच्छाले आफ्ना छोरा शेख तमिम बिन हमद अल थानीलाई शासन सुम्पेका थिए। खाडीका वंशानुगत शासकहरूमा यस्तो स्वेच्छिक सत्ता हस्तान्तरण अत्यन्त दुर्लभ मानिन्छ। त्यसयता शेख तमिमको नेतृत्वमा कतारले आफ्ना आर्थिक तथा कूटनीतिक उपलब्धिलाई निरन्तरता दिएको छ।

विश्वकपदेखि विश्व नेतृत्वसम्म

सन् २०२२ को फिफा विश्वकप सफलतापूर्वक आयोजना गर्नु पनि शेख हमदले अघि सारेको दीर्घकालीन राष्ट्रिय दृष्टिकोणको प्रतिफल मानिन्छ। विश्वकप उद्घाटन समारोहमा उनको उपस्थितिलाई दर्शकहरूले लामो समयसम्म ताली बजाएर सम्मान व्यक्त गरेका थिए।

कतार विश्वविद्यालयका अन्तर्राष्ट्रिय मामिला विशेषज्ञहरूले शेख हमदले एउटा सामान्य खाडी राष्ट्रलाई विश्व राजनीति, ऊर्जा सुरक्षा, कूटनीति, सञ्चार र खेलकुदको केन्द्रका रूपमा स्थापित गरेको मूल्याङ्कन गरेका छन्।

उनको निधनसँगै आधुनिक कतारका एक युगद्रष्टा नेताको युग समाप्त भएको छ। तर उनले निर्माण गरेको आर्थिक समृद्धि, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा, स्वतन्त्र सञ्चारको अवधारणा र दीर्घकालीन राष्ट्रिय विकासको दृष्टि भने कतारको इतिहासमा सदैव स्मरणीय रहने विश्वास गरिएको छ।