मध्यपूर्व / Strait of Hormuz क्षेत्रमा अमेरिका र इरानबीचको तनाव फेरि चुलिएको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले अमेरिकी युद्धपोतमा आक्रमण गरिएको दाबी गरे पनि अमेरिकी सेनाले त्यसलाई स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरेको छ।

यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले Strait of Hormuz मा अलपत्र परेका जहाजहरूलाई सुरक्षित रूपमा बाहिर निकाल्न अमेरिका सहयोग गर्ने बताएका छन्। तर यो योजना कसरी कार्यान्वयन हुन्छ भन्नेबारे अझै स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

इरानतर्फबाट भने कडा चेतावनी आएको छ। Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) सँग सम्बन्धित भनिएको एक अडियो सन्देश सार्वजनिक गर्दै इरानी पक्षले “होर्मुज जलडमरूमध्य अझै बन्द रहेको” र कुनै पनि गतिविधि भए कडा प्रतिक्रिया दिइने चेतावनी दिएको छ।

फेब्रुअरीदेखि सुरु भएको अमेरिका–इरान द्वन्द्वका कारण हालसम्म करिब २ हजार जहाजमा रहेका झण्डै २० हजार नाविकहरू उक्त जलमार्गमा अलपत्र परेका अनुमान गरिएको छ। यसले विश्व व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर असर पार्ने चिन्ता बढेको छ।

ट्रम्प प्रशासनले अघि सारेको “प्रोजेक्ट फ्रीडम” नामक योजनाले संकट समाधान गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको भए पनि यसले पुनः सैन्य तनाव बढाउने जोखिमसमेत रहेको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

यसैबीच United Arab Emirates ले आफ्नो सरकारी तेल कम्पनीसँग सम्बन्धित एक ट्यांकरमाथि पनि आक्रमण भएको जनाएको छ, जसले क्षेत्रीय अस्थिरता अझ बढाएको छ।

Strait of Hormuz विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण समुद्री मार्गमध्ये एक हो, जहाँबाट विश्वको ठूलो हिस्सा तेल र ग्यास आपूर्ति हुन्छ। यो मार्ग अवरुद्ध हुँदा विश्व अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्न सक्छ।

हालको अवस्था हेर्दा, युद्धविराम कायम भए पनि समुद्री क्षेत्रमा तनाव घट्नेभन्दा झन् बढ्ने संकेत देखिएको छ, जसले आगामी दिनमा विश्व सुरक्षा र ऊर्जा आपूर्तिमा थप चुनौती ल्याउन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

मध्यपूर्व — Strait of Hormuz क्षेत्रमा अमेरिका–इरान तनावबीच नयाँ घटनाक्रमले स्थिति थप जटिल बनाएको छ।

United Arab Emirates ले आफ्नो सरकारी तेल कम्पनीसँग सम्बन्धित ट्यांकरमाथि आक्रमण भएको पुष्टि गरेको छ। विदेश मन्त्रालयका अनुसार उक्त आक्रमणमा कुनै मानवीय क्षति भने भएको छैन, तर यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री मार्गको स्वतन्त्रतामाथि गम्भीर उल्लंघनका रूपमा लिइएको छ।

यूएईले उक्त घटनालाई संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को निर्णयविरुद्धको कार्य भन्दै इरानलाई तुरुन्त आक्रमण रोक्न र होर्मुज जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा खुला गर्न आग्रह गरेको छ।

यसैबीच Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) सँग सम्बन्धित भनिएको अडियो सन्देश सार्वजनिक भएको छ, जसमा अनुमति बिना जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजलाई “नष्ट गरिने” कडा चेतावनी दिइएको छ। उक्त सन्देशमा होर्मुज अझै बन्द रहेको दाबी गरिएको छ।

अर्कोतर्फ, इरानी सञ्चारमाध्यमले अमेरिकी युद्धपोतमा मिसाइल प्रहार गरिएको दाबी गरे पनि US Central Command (Centcom) ले त्यसलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरेको छ। सेनाले “कुनै पनि अमेरिकी जहाजमा आक्रमण नभएको” स्पष्ट पारेको छ।

यस घटनाक्रमसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि देखिएको छ। ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य केही समयमै प्रति ब्यारेल ११४ डलरसम्म पुगेको थियो, यद्यपि अमेरिकी पक्षको खण्डनपछि मूल्य केही घटेको बताइएको छ।

यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले “प्रोजेक्ट फ्रीडम” नाम दिइएको योजनाअन्तर्गत जलडमरूमध्यमा अलपत्र जहाजहरूलाई सुरक्षित मार्गदर्शन गर्ने घोषणा गरेका छन्। अमेरिकी सेनाले करिब १५ हजार सैनिक, मिसाइलसहितका युद्धपोत र १०० भन्दा बढी विमान परिचालन गर्ने तयारी गरेको जनाइएको छ।

तर, उक्त योजना पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा आएको हो वा होइन भन्ने अझै स्पष्ट छैन। साथै, यसले अमेरिका–इरानबीच जारी युद्धविरामलाई असर गर्ने सम्भावना रहेको विश्लेषण गरिएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि जहाजलाई जबरजस्ती मार्ग खोल्ने प्रयास गरियो भने पुनः सैन्य झडप भड्किने जोखिम उच्च रहेको छ, जसले विश्व ऊर्जा आपूर्ति र आर्थिक स्थायित्वमा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ।