इरान, इजरायल, अमेरिका युद्धका कारण मध्यपूर्वको अवस्था झन् जटिल र तनावपूर्ण बन्दै गएको छ। पछिल्ला घटनाक्रमले यो संघर्ष क्षेत्रीय सीमाभन्दा बाहिर फैलिने सम्भावना बढेको संकेत दिएका छन्। अहिलेसम्मको ताजा जानकारी अनुसार इरानमा १४०० भन्दा बढी मानिस को मृत्यु भएको छ भने हजारौं घाइते भएका छन् । इजरायलमा इरानी मिसाइल र ड्रोन आक्रमणबाट करीब २६ जनाको ज्यान गएको छ र सयौं घाइते भएका छन्। लेबनानमा इजरायली हमलाले करिब ४०० भन्दा बढीको मृत्यु भएको बताइएको छ। अन्य खाडी मुलुकहरूमा पनि केही क्षति भएको छ, यद्यपि अहिले सम्म ठीक-ठीक संख्या सबै ठाउँमा एकैनासले पुष्टि भइसकेको छैन।

इरानमा सर्वोच्च नेता चयन गर्ने निकाय असेम्ब्ली अफ एक्सपर्ट्स (Assembly of Experts) ले आयातोल्लाह अली खामेनेई (Ali Khamenei) को स्थानमा उनका छोरा मोज्तबा खामेनेई (Mojtaba Khamenei) लाई नयाँ सर्वोच्च नेता बनाउने निर्णय गरेको इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। तर नियुक्ति प्रक्रिया अझै पूर्ण रूपमा टुंगो लागिसकेको छैन र केही प्रशासनिक तथा राजनीतिक अवरोध बाँकी रहेको बताइएको छ। यसबीच इजरायलले भने खामेनेईका सम्भावित उत्तराधिकारीलाई पनि निशाना बनाउन सक्ने चेतावनी दिएको छ।

युद्धका क्रममा अमेरिकाको पनि क्षति बढ्दै गएको छ। अमेरिकी सेनाको मध्यपूर्व क्षेत्र हेर्ने कमाण्ड युनाइटेड स्टेट्स सेन्ट्रल कमाण्ड (United States Central Command सेन्टकम) का अनुसार इरानले गत साता मध्यपूर्वका विभिन्न क्षेत्रमा गरेको प्रारम्भिक आक्रमणमा घाइते भएका एक अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भएको छ। यससँगै युद्ध सुरु भएयता ज्यान गुमाउने अमेरिकी सैनिकको संख्या सात पुगेको छ। ती सैनिक साउदी अरेबियामा अमेरिकी फौजमाथि गरिएको आक्रमणमा गम्भीर घाइते भएका थिए।

उता लेबनानमा इजरायली हवाई आक्रमणका कारण मानवीय क्षति तीव्र रूपमा बढेको छ। लेबनान सरकारका स्वास्थ्य मन्त्रीका अनुसार हालसम्म इजरायली आक्रमणमा करिब चार सय जनाको मृत्यु भइसकेको छ। दक्षिणी लेबनानका गाउँहरूमा गरिएको पछिल्लो आक्रमणपछि बिहानै अस्पतालहरूमा घाइते र मृतकका शव ल्याइएका दृश्य देखिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले बताएका छन्।

इरानको राजधानी तेहरानमा पनि ठूलो क्षति भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। तेल भण्डारण केन्द्रहरूलाई लक्षित गर्दै गरिएको तीव्र हवाई बमबारीपछि शहरका विभिन्न भागमा आगलागी र बाक्लो धुवाँ फैलिएको स्थानीय बासिन्दाहरूले बताएका छन्। एक महिलाले “हावामै जलेको तेलको गन्ध फैलिएको छ” भन्दै त्यहाँको भयावह अवस्था वर्णन गरेकी छन्।

युद्ध फैलिने जोखिम अझ बढेको देखिएको छ। पछिल्लो एक सातामा इजरायल, साउदी अरेबिया, ओमान, कतार, इराक, कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्सले आफूहरूमाथि इरानी मिसाइल वा ड्रोन आक्रमण भएको बताएका छन्। बहराइन र जोर्डनले पनि आफ्नो आकाशतर्फ प्रहार गरिएका मिसाइलहरू अवरोध गरेको दाबी गरेका छन्। साइप्रसस्थित बेलायती हवाई अड्डा आरएएफ अक्रोटिरी (RAF Akrotiri) मा भएको ड्रोन आक्रमणलाई लेबनानस्थित इरान समर्थित समूह हिजबुल्लाह (Hezbollah) सँग जोडेर हेरिएको छ।

यसैबीच इरानका विदेश मन्त्री अब्बास अराघची (Abbas Araghchi) ले अमेरिकी सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) ले इरानसँग युरोपसम्म प्रहार गर्न सक्ने क्षेप्यास्त्र रहेको दाबी गरेको कुरा गलत भएको बताएका छन्।

अराघचीका अनुसार इरानसँग मिसाइल निर्माण गर्ने क्षमता भए पनि देशले आफ्ना क्षेप्यास्त्रहरूको दूरी करिब दुई सय किलोमिटरमै सीमित राखेको छ। उनले इरानले अन्य देशलाई खतरा महसुस नहोस् भन्ने नीति अपनाएको दाबी गर्दै हालसम्म क्षेप्यास्त्रको दूरी बढाउने कुनै योजना सुरु नगरेको बताएका छन्।

मध्यपूर्वमा बढ्दो युद्ध र हिंसाका घटनाप्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्दै क्याथोलिक चर्चका प्रमुख Pope Leo XIV ले युद्ध रोक्न र संवाद सुरु गर्न विश्वलाई आह्वान गरेका छन्।

भ्याटिकनको St. Peter’s Square मा आइतबार आयोजित नियमित एन्जेलस प्रार्थनाका क्रममा पोप लियो चौधौँले इरानसँगको युद्ध मध्यपूर्वभर फैलिने खतरा देखिएको भन्दै आफू “गहिरो चिन्तित” भएको बताए।

उनले “बमको आवाज बन्द होस्” भन्दै हिंसा अन्त्य गरी संवाद सुरु गर्न आग्रह गरे। पोपले भने, “जनताको आवाज सुन्नका लागि वार्ता आवश्यक छ।”

पोपका अनुसार पछिल्ला घटनाहरूले मध्यपूर्वमा हिंसा, विनाश र घृणा तथा डरको वातावरण बढाएको छ। उनले विशेषगरी Lebanon को अवस्था झन् अस्थिर बन्दै गएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरे। उनका अनुसार यदि युद्ध अझै फैलियो भने थप देशहरू पनि यसमा तानिन सक्ने जोखिम छ।

यसबीच भ्याटिकनका कूटनीतिक प्रमुख Cardinal Pietro Parolin ले पनि युद्धको खतराबारे चेतावनी दिएका छन्। उनले भने, “यदि कुनै पनि देशले आफ्नै मापदण्डमा ‘पूर्व–आक्रमण (preventive war)’ गर्ने अधिकार दाबी गर्न थाल्यो भने संसारभर आगो फैलिने जोखिम हुन्छ।”

भ्याटिकनले परम्परागत रूपमा कूटनीतिक तटस्थता अपनाउँदै आएको भए पनि इरान युद्धलगायत केही मुद्दामा पोप लियो चौधौँ र अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump बीच मतभेद देखिएको बताइएको छ।