अमेरिकामा फेरि सरकार बन्द : सटडाउनको नयाँ संकट र यसको पृष्ठभूमि

 अमेरिकी संघीय सरकार पुनः एकपटक सटडाउन (सरकार बन्द) मा पुगेको छ। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा यो पहिलो पटक सरकार आधिकारिक रूपमा बन्द भएको हो। गत हप्ता अमेरिकी संसदमा सरकारले नोभेम्बर २१ सम्मका लागि अस्थायी रूपमा कोष उपलब्ध गराउने उद्देश्यले रिपब्लिकन सांसदहरूले पेस गरेको “अल्पकालीन फन्डिङ विधेयक” पारित हुन सकेन। विधेयकलाई पारित गर्न सिनेटमा ६० मत आवश्यक थियो, तर मतदान ५५–४५ को मतान्तरमा असफल भयो। विपक्षी डेमोक्रेटहरूले उक्त विधेयकमा आपत्ति जनाउँदै रोकिदिए। यससँगै संघीय सरकारलाई खर्च गर्ने कानुनी अनुमति नपाएपछि अमेरिकी इतिहासको अर्को सटडाउन सुरु भएको छ।

यो समाचार झ्याप्प सुन्दा ठुलो र अप्रत्यासित लागे पनि बिगत इतिहास देखि दोहोरिंदै आएको डेमोक्रेटिक पार्टी र रिपब्लिकन पार्टी बिचको बार्गेनिङ्ग हो । दुइ पार्टी बिबाद गर्छन, लेनदेन गर्छन र मिल्छन अनि पास हुन्छ बजेट । तर यहाँ त्यसै माथि राजनीतिक खेल हुन्छ तसर्थ यो अमेरिकाको लागि नौलो भने होइन ।

सटडाउन के हो र किन हुन्छ ?

अमेरिकाको आर्थिक वर्ष अक्टोबर १ बाट सुरु हुन्छ। यही समयमा नयाँ बजेट पारित गर्नुपर्छ, जसले संघीय सरकारलाई कति र कहाँ पैसा खर्च गर्ने भन्ने निर्णय गर्छ। तर यदि संसद (कङ्ग्रेस) ले तोकिएको म्यादभित्र सरकार सञ्चालनका लागि आवश्यक फन्डिङ बिल पास गर्न सकेन भने कानुनी रूपमा सरकारका धेरै विभाग र कार्यक्रमहरू रोकिन्छन् — यसैलाई सटडाउन भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा सरकारसँग सामान्य प्रशासनिक कामका लागि कानुनी रूपमा खर्च गर्न अनुमति हुँदैन। राष्ट्रिय सुरक्षामा प्रत्यक्ष संलग्न, आपतकालीन स्वास्थ्य सेवा, हवाई यातायात नियन्त्रण, सैन्य गतिविधि जस्ता अत्यावश्यक काम मात्र निरन्तर चल्छन्।

यसपटकको विवाद — ‘ओबामाकेयर’ र खर्च कटौती

यो सटडाउनको मूल कारण पनि अमेरिकी स्वास्थ्य नीतिसँग जोडिएको छ। डेमोक्रेट सांसदहरूले पूर्वराष्ट्रपति बराक ओबामाको स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम (Affordable Care Act — ओबामाकेयर) अन्तर्गत दिइँदै आएको सब्सिडी बढाउन खोजेका छन्। तर राष्ट्रपति ट्रम्प र रिपब्लिकन बहुमतले संघीय खर्च घटाउने अडानसहित ती सब्सिडी निरन्तर राख्न अस्वीकार गरेका छन्।

रिपब्लिकनहरूको प्रस्ताव “सरकारलाई खुला राखौं तर कुनै अतिरिक्त स्वास्थ्य सब्सिडी नबढाऔं” भन्ने थियो, तर डेमोक्रेटहरूले स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित नभएसम्म सहयोग नगर्ने अडान लिँदै विधेयक पारित हुन दिएनन्। वार्ता असफल भएसँगै सटडाउनमा प्रवेश भयो।

सरकार बन्द हुँदा के हुन्छ ?

• करिब ७.५ लाख संघीय कर्मचारी तलबबिना घर पठाइन्छन् वा तलब नपाई काम गर्न बाध्य हुन्छन्।

• राष्ट्रिय निकुञ्जहरू, संग्रहालय, पुस्तकालय, केही विद्यालय तथा बालबालिका र गरीब परिवारलाई सहयोग गर्ने कार्यक्रमहरू बन्द हुन्छन्।

• नयाँ पासपोर्ट, भिसा प्रक्रिया जस्ता सेवाहरू सुस्त हुन्छन्।

• संघीय अदालत, विद्यार्थी ऋण प्रणाली, खाद्य सहायता कार्यक्रम पनि आंशिक रूपमा प्रभावित हुन्छन्।

• अमेरिकी अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पर्छ — विशेषज्ञका अनुसार सटडाउनको प्रत्येक हप्ताले अमेरिकी आर्थिक वृद्धि दर ०.१–०.२ प्रतिशतले घटाउन सक्छ।

अमेरिकाको कङ्ग्रेसनल रिसर्च सर्भिसका अनुसार पछिल्लो ५० वर्षमा २० पटक सटडाउन भइसकेको छ।

इतिहासमा सबैभन्दा लामो सटडाउन

सन् २०१८–१९ को सटडाउन सबैभन्दा लामो थियो। ट्रम्प प्रशासनकै समयमा दक्षिणी सिमानामा पर्खाल बनाउन फन्डिङको विवाद हुँदा संघीय सरकार ३५ दिनसम्म ठप्प भएको थियो। त्यसअघि सन् २०१३ मा ओबामाकेयरकै कारण १६ दिन सटडाउन भएको थियो। १९९५–९६ मा बिल क्लिन्टन र रिपब्लिकन कङ्ग्रेसबीचको बजेट विवादले सरकार २१ दिनसम्म बन्द भयो।

यो कुनै नयाँ घटना होइन — अमेरिकी राजनीतिमा बजेट र नीतिगत असहमति हुँदा बारम्बार सटडाउन दोहोरिने गरेको छ। तर प्रत्येक सटडाउनले लाखौं परिवार, सरकारी कर्मचारी र सेवा उपभोक्तालाई प्रत्यक्ष असर गर्छ।

यसपटकको सन्देश र आगामी चुनौती

यो सटडाउनले फेरि अमेरिकी राजनीतिक ध्रुवीकरणलाई उजागर गरेको छ। रिपब्लिकनहरू सरकार खुलाउन स्वास्थ्य खर्चबाहेकका मुद्दा अलग राख्न चाहन्छन्, तर डेमोक्रेटहरू नागरिक स्वास्थ्य सुरक्षाको ग्यारेन्टीबिना सम्झौता गर्न तयार छैनन्।

यदि यो गतिरोध लामो समयसम्म जारी रह्यो भने अमेरिकी अर्थतन्त्रमा झनै ठूलो धक्का पर्न सक्छ। साथै, ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा जनमत र विश्वसनीयतामा पनि प्रभाव पार्ने देखिन्छ।

विश्लेषकहरू भन्छन् — “हिजोआज सटडाउन अमेरिकी राजनीतिमा सामान्य जस्तो लाग्छ तर यसको मानवीय र आर्थिक मूल्य निकै गहिरो हुन्छ। हरेक पटक यस्तो संकट आउँदा अमेरिकी जनताले नेतृत्वमाथि भरोसा गुमाउने खतरा बढ्छ।”