तेहरान/वाशिङ्टन । मध्यपूर्वमा जारी इरान–अमेरिका तनाव फेरि खतरनाक मोडमा पुगेको छ। होर्मुज जलडमरूमध्य आसपास इरान र अमेरिकी सेनाबीच भएको पछिल्लो सैन्य गतिविधिपछि युद्धविराम तथा शान्ति वार्ताको सम्भावना थप कमजोर बनेको छ।

अमेरिकी सेनाको मध्य कमाण्ड (सेन्टकम) का अनुसार इरानले खाडी क्षेत्रका अमेरिकी साझेदार राष्ट्रहरू र अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गतर्फ मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेपछि अमेरिकी सेनाले ‘आत्मरक्षात्मक कारबाही’ स्वरूप होर्मुज जलडमरूमध्यस्थित केश्म टापुमा हवाई हमला गरेको हो।

सेन्टकमले इरानबाट प्रहार गरिएका केही ब्यालिस्टिक मिसाइल र आक्रमणकारी ड्रोनहरू खसालिएको जनाएको छ। अमेरिकी दाबीअनुसार कुवेततर्फ प्रहार गरिएका दुई र बहराइनतर्फ प्रहार गरिएका तीन मिसाइलमध्ये केही आकाशमै नष्ट भएका तथा केही प्रतिरक्षा प्रणालीद्वारा रोकिएका थिए।

कुवेतमा एकको मृत्यु, दर्जनौं घाइते

इरानी ड्रोन आक्रमणका क्रममा कुवेत अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलसहित विभिन्न संरचनामा क्षति पुगेको छ। कुवेती अधिकारीहरूका अनुसार एक व्यक्तिको मृत्यु भएको छ भने ६० भन्दा बढी घाइते भएका छन्।

कुवेतका रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता ब्रिगेडियर जनरल साउद अल–ओतैबीले घटनालाई “इरानको आपराधिक आक्रमण” भन्दै निन्दा गरेका छन्। कुवेतको विदेश मन्त्रालयले केही कूटनीतिक नियोग र सार्वजनिक पूर्वाधारमा समेत क्षति पुगेको जनाएको छ।

अमेरिकी प्रतिआक्रमण : केश्म टापुको सैन्य केन्द्र निशानामा

अमेरिकी सेनाले केश्म टापुस्थित इरानी सैन्य नियन्त्रण केन्द्रलाई लक्षित गरी हमला गरेको जनाएको छ। त्यहाँबाट खाडी क्षेत्रमा ड्रोन सञ्चालन भइरहेको अमेरिकी दाबी छ।

सेन्टकमका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री मार्ग प्रयोग गरिरहेका नागरिक जहाजतर्फ प्रहार गरिएका तीन आक्रमणकारी ड्रोन पनि अमेरिकी सेनाले खसालेको छ।

यसअघि अमेरिकी नौसेनाले इरानमाथि लागू गरेको समुद्री नाकाबन्दी कार्यान्वयनका क्रममा इरानतर्फ गइरहेको एउटा तेल ट्यांकरलाई पनि रोक्दै निष्क्रिय बनाएको थियो।

होर्मुजको सुरक्षामा हस्तक्षेप गरे भारी मूल्य चुकाउनुपर्ने : इरान

इरानी रिभोलुसनरी गार्ड (आईआरजीसी) ले अमेरिकी कारबाहीको कडा विरोध गर्दै होर्मुज जलडमरूमध्यको सुरक्षामा हस्तक्षेप गर्ने जो–कोहीले “गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने” चेतावनी दिएको छ।

इरानको विदेश मन्त्रालयले कुवेत र बहराइनका नेतृत्वलाई पनि प्रत्यक्ष रूपमा जिम्मेवार ठहर गर्दै अमेरिकी सैन्य गतिविधिमा सहयोग गरेको आरोप लगाएको छ।

युद्ध अन्त्यको वार्ता अन्योलमा

युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिका र इरानबीच जारी कूटनीतिक प्रयासहरू यस घटनापछि लगभग ठप्प भएका छन्। इजरायलले लेबनान र क्षेत्रका अन्य मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाही बढाएको भन्दै इरानले अमेरिकासँगको उच्चस्तरीय वार्ता स्थगित गरेको घोषणा गरेको छ।

इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफले लेबनानी संसदका सभामुख नबिह बेर्रीसँगको कुराकानीमा इजरायली आक्रमण जारी रहे इरान प्रत्यक्ष रूपमा जवाफी कारबाहीमा उत्रिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

उनले भने, “हामी युद्ध विस्तार चाहँदैनौं। तर इजरायलले आक्रमण जारी राखे वार्ता मात्र रोकिने छैन, इरानले प्रत्यक्ष प्रतिकार पनि गर्नेछ।”

ट्रम्प : ‘इरान सम्झौताका लागि तयार छ’

अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले भने इरान अन्ततः सम्झौताको पक्षमा आउने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। उनले हालैको एक अन्तर्वार्तामा इरानले परमाणु हतियार नबनाउने प्रतिबद्धता जनाइसकेको दाबी गर्दै दुवै पक्षबीच संवाद सकारात्मक दिशातर्फ अघि बढिरहेको बताएका छन्।

ट्रम्पले इरानका सर्वोच्च नेता Mojtaba Khamenei सँग भविष्यमा प्रत्यक्ष भेटवार्ता हुन सक्ने संकेत समेत दिएका छन्।

अमेरिकी विदेशमन्त्रीको स्पष्ट सन्देश

अमेरिकी विदेशमन्त्री Marco Rubio ले कंग्रेसमा बोल्दै इरानलाई होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खुलाउनका लागि कुनै पनि प्रकारको प्रतिबन्ध छुट दिने प्रस्ताव नगरेको स्पष्ट पारे।

उनले भने, “इरानमाथिका प्रतिबन्धहरू परमाणु कार्यक्रमसँग सम्बन्धित छन्। त्यसमा छुट दिनु छ भने इरानले त्यस कार्यक्रमबारे विश्वसनीय कदम चाल्नुपर्छ।”

मध्यपूर्वमा नयाँ संकटको संकेत

युद्धविराम वार्ता रोकिएको, होर्मुज क्षेत्रमा सैन्य गतिविधि तीव्र बनेको तथा इजरायल–इरान तनाव क्षेत्रीय मोर्चाहरूमा फैलिन थालेको अवस्थाले मध्यपूर्व फेरि ठूलो द्वन्द्वतर्फ धकेलिन सक्ने चिन्ता अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा बढ्दै गएको छ। कूटनीतिक प्रयासहरू कमजोर बन्दै जाँदा क्षेत्रीय सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति र विश्व अर्थतन्त्रमा समेत यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने विश्लेषण गरिएको छ।