इजरायलले पश्चिमी इरानमा व्यापक आक्रमण सुरु गर्‍यो, इरानबाट फेरि मिसाइल प्रहार

मध्यपूर्वमा तनाव झन् चर्किँदै गएको छ। इजरायली सेनाले पश्चिमी इरानका विभिन्न लक्ष्यहरूमा “व्यापक हवाई आक्रमण” सुरु गरेको जनाएको छ। इजरायलको यो कदमसँगै इरानले पनि नयाँ चरणको मिसाइल आक्रमण सुरु गरेको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्।

यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान युद्ध अन्त्य गर्न वार्तामा आउन इच्छुक रहेको बताएका छन्। तर उनले प्रस्तावित सर्तहरू अहिलेको अवस्थामा स्वीकार्य नभएको बताएका छन्। ट्रम्पका अनुसार, “इरान सम्झौता गर्न चाहन्छ, तर अहिलेका सर्तहरू पर्याप्त राम्रो छैनन्।”

सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार यो युद्ध केवल सैन्य शक्तिको प्रतिस्पर्धा मात्र नभई इरानी शासनको अस्तित्व र टिकाउपनसँग जोडिएको संघर्ष बनेको छ। अमेरिकाको विशाल सैन्य क्षमतासँग इरानको प्रत्यक्ष तुलना सम्भव नभए पनि तेहरानले प्रतिरोध जारी राख्दै क्षेत्रीय प्रभाव जोगाउने प्रयास गरिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

यसबीच ट्रम्पले अमेरिकी टेलिभिजन नेटवर्क एनबीसीसँगको अन्तर्वार्तामा इरानको महत्वपूर्ण तेल निर्यात केन्द्र **खार्ग टापु (Kharg Island)**माथि फेरि आक्रमण हुन सक्ने संकेत दिएका छन्। उनले सैन्य लक्ष्यहरू पहिले नै ध्वस्त पारिएको उल्लेख गर्दै “केही पटक फेरि पनि आक्रमण हुन सक्छ, सायद रमाइलोका लागि पनि” भन्ने विवादास्पद टिप्पणी गरेका छन्।

युद्धले विश्व अर्थतन्त्रमा समेत असर पार्ने संकेत देखिएको छ। अमेरिका अहिले बेलायतसहित अन्य देशहरूलाई होर्मुज जलडमरूमध्यको सुरक्षा गर्न सहयोग गर्न आग्रह गरिरहेको छ।

होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गमध्ये एक हो। विश्वभरि निर्यात हुने करिब २० प्रतिशत तेल यही जलमार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्छ। त्यसैले यहाँ हुने कुनै पनि अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति र तेलको मूल्यमा ठूलो असर पार्न सक्छ।

बेलायतका ऊर्जा मन्त्री एड मिलिब्यान्डले पनि उक्त समुद्री मार्गलाई “फेरि सामान्य अवस्थामा फर्काउने” सबै सम्भावित विकल्पहरू अध्ययन भइरहेको बताएका छन्। अन्य धेरै देशहरूले पनि क्षेत्रीय तनाव कम गर्न र ऊर्जा आपूर्ति सुरक्षित राख्न कूटनीतिक पहल र सुरक्षा उपायहरूबारे छलफल गरिरहेका छन्।

१६औँ दिनमा पनि आक्रमण जारी, खामेनीका छोरा नेतृत्वमा विवाद

मध्यपूर्वमा जारी युद्ध १६औँ दिनमा प्रवेश गर्दा पनि इजरायल र इरानबीच आक्रमण–प्रत्याक्रमण रोकिएको छैन। यसबीच इरानको नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीबारे नयाँ जानकारी सार्वजनिक भएको छ।

अमेरिकी गुप्तचर स्रोतलाई उद्धृत गर्दै बीबीसीका साझेदार सीबीएस न्युजले जनाएअनुसार इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनी आफ्नै छोरा मोज्तबा खामेनी सत्ता सम्हाल्ने विषयमा सन्तुष्ट थिएनन्।

रिपोर्टअनुसार अली खामेनीले आफ्नो छोरालाई नेतृत्वका लागि पर्याप्त योग्य नठानेको र उनलाई “त्यति सक्षम वा बौद्धिक रूपमा बलियो नभएको” धारणा राख्ने गरेको अमेरिकी गुप्तचर मूल्यांकनमा उल्लेख छ। साथै उनले आफ्नो छोराको व्यक्तिगत जीवनसम्बन्धी केही समस्याबारे पनि चिन्ता व्यक्त गर्ने गरेको जानकारी सार्वजनिक भएको छ।

मोज्तबा खामेनी ८ मार्चमा सर्वोच्च नेता नियुक्त भएपछि सार्वजनिक रूपमा देखिएका छैनन्। तर इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीले उनी “पूर्ण रूपमा स्वस्थ रहेको र परिस्थितिलाई नियन्त्रणमा राखिरहेको” बताएका छन्।

रातभर आक्रमण

युद्धको १६औँ दिन पनि दुबै पक्षबीच आक्रमण जारी रहेको छ। इजरायलको होलोन शहरबाट आएको तस्वीरमा आवासीय भवनमा ठूलो क्षति पुगेको र एक कार उल्टिएको देखिएको छ। आपत्कालीन सेवाका अनुसार घटनामा दुई जना सामान्य घाइते भएका छन्।

इजरायली रक्षा बल (आईडीएफ) ले पश्चिमी इरानमा नयाँ हवाई आक्रमण सुरु गरेको जनाएको छ। उता लेबनानको राजधानी बेरुतको दक्षिणी क्षेत्रमा पनि आईडीएफले नयाँ खाली गर्नुपर्ने चेतावनी (evacuation order) जारी गरेको छ।

खाडी देशहरूले इरानी ड्रोन र मिसाइल खसाले

मध्यपूर्वका खाडी देशहरूले पनि इरानबाट आएका आक्रमणहरू रोक्ने प्रयास जारी राखेका छन्।

• साउदी अरेबियाले २६ वटा इरानी ड्रोन खसालेको जनाएको छ।

• कुवेतले पछिल्लो २४ घण्टामा पाँच ड्रोन नष्ट गरेको जनाएको छ।

• बहराइनमा पनि हवाई आक्रमणको साइरन बजाइएको रिपोर्ट आएको छ।

ट्रम्प : “इरान सम्झौता चाहन्छ, तर सर्त पर्याप्त छैन”

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान युद्ध अन्त्य गर्न वार्तामा आउन इच्छुक रहेको बताएका छन्। तर उनले अहिलेको प्रस्ताव स्वीकार गर्न आफू तयार नभएको बताएका छन्।

एनबीसी न्युजसँगको टेलिफोन अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले इरानको प्रमुख तेल निर्यात केन्द्र खार्ग टापु “पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारिएको” दाबी गरेका छन्। उनले आवश्यकता परे त्यहाँ फेरि आक्रमण हुन सक्ने संकेत पनि दिएका छन्।

होर्मुज जलडमरूमध्य खोल्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रयास

युद्धले विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा असर पर्न थालेपछि होर्मुज जलडमरूमध्यलाई पुनः खुला बनाउन अन्तर्राष्ट्रिय प्रयास सुरु भएको छ।

बेलायतका ऊर्जा मन्त्री एड मिलिब्यान्डले उक्त समुद्री मार्गलाई सामान्य अवस्थामा फर्काउन “सबै विकल्पहरू अध्ययन भइरहेको” बताएका छन्।

यसअघि राष्ट्रपति ट्रम्पले बेलायत, चीन, फ्रान्स, जापान र दक्षिण कोरियालाई युद्धपोत पठाएर जलडमरूमध्य सुरक्षित बनाउन आग्रह गरेका थिए।

दक्षिण कोरियाले भने स्थिति नजिकबाट निगरानी गरिरहेको र ऊर्जा ढुवानी मार्ग सुरक्षित राख्ने उपायहरूबारे अमेरिकासँग समन्वय भइरहेको जनाएको छ।

इरान : युद्ध अन्त्यका लागि क्षेत्रीय पहल स्वीकार्य

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीले इरान युद्ध अन्त्यका लागि “निष्पक्ष क्षेत्रीय पहल”लाई स्वागत गर्न तयार रहेको बताएका छन्।

उनका अनुसार होर्मुज जलडमरूमध्य सबैका लागि खुला छ, तर अमेरिकी जहाज र उसका सहयोगी देशका जहाजलाई भने प्रवेश नदिइने नीति अपनाइएको छ।

अराघ्चीका अनुसार हालसम्म युद्ध अन्त्यका लागि कुनै ठोस प्रस्ताव भने औपचारिक रूपमा टेबलमा आएको छैन।

यसरी युद्ध लगातार फैलिँदै जाँदा मध्यपूर्व मात्र होइन, विश्व ऊर्जा बजार, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा र कूटनीतिक सम्बन्धहरूमा पनि ठूलो प्रभाव पर्ने संकेत देखिएको छ।