Updated… इरानमा सरकारविरुद्धको आन्दोलन थप चर्किँदै गएको छ । मानवअधिकारसम्बन्धी दुई संस्थाका अनुसार २८ डिसेम्बरदेखि सुरु भएको प्रदर्शनयता कम्तीमा ४८ जना प्रदर्शनकारीको ज्यान गएको छ । राजधानी तेहरानबाट सुरु भएको यो आन्दोलन अहिले देशका विभिन्न भागमा फैलिएको छ ।

यसअघि इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनेईले प्रदर्शनकारीमाथि कडा प्रतिक्रिया दिँदै उनीहरूलाई “तोडफोड गर्ने समूह”को संज्ञा दिएका थिए । उनले प्रदर्शनकारीहरूले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई खुसी पार्न सडकमा उत्रिएको आरोप पनि लगाए । ट्रम्पले यसअघि इरानी सुरक्षाबलले प्रदर्शनकारीको हत्या गरे इरानमाथि “अत्यन्त कडा प्रहार” गर्ने चेतावनी दिएका थिए । यही पृष्ठभूमिमा, निर्वासित अवस्थामा रहेका इरानका पूर्व युवराज रेजा पहलवीले ट्रम्पलाई इरानी जनताको पक्षमा “हस्तक्षेप गर्न तयार रहन” आग्रह गरेका छन् ।

इरानमा सुरुमा तीव्र रूपमा अवमूल्यन भएको राष्ट्रिय मुद्राका कारण जनआक्रोश चुलिएको भए पनि पछिल्ला दिनहरूमा आन्दोलन स्पष्ट रूपमा सरकारविरोधी दिशातर्फ विस्तार भएको छ ।  यसैबीच, देशभर जारी इन्टरनेट बन्दका कारण सञ्चार लगभग ठप्प छ ।
****
इरानमा सरकारविरुद्धको आन्दोलन लगातार १३ औँ दिन पनि जारी रहेको छ । राजधानी तेहरानबाट २८ डिसेम्बरमा सुरु भएको यो आन्दोलन देशका विभिन्न सहरमा फैलिँदै गएको छ । इरानको मुद्रा तीव्र रूपमा अवमूल्यन भएपछि सुरु भएको असन्तोष अहिले राजनीतिक आक्रोशमा रूपान्तरित भएको छ । इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनेईले सडकमा उत्रिएका प्रदर्शनकारीलाई “तोडफोड गर्ने समूह” भन्दै उनीहरू अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई खुसी पार्न खोजिरहेको आरोप लगाएका छन् । ट्रम्पले यसअघि यदि इरानी सुरक्षाबलले प्रदर्शनकारीको हत्या गरे भने इरानमाथि “कडा प्रहार” गर्ने चेतावनी दिएका थिए ।

बीबीसीसँग कुरा गर्ने २९ वर्षका एक युवकका अनुसार अहिले मानिसहरू पहिलेभन्दा बढी निडर बन्दै गएका छन् । “म किराना सामान किन्न जाँदा पनि दिनदहाडै मानिसहरू खुलेआम शासनविरुद्ध बोलिरहेका थिए,” उनले भने । आन्दोलन रोकिएला भन्ने लागेको थियो, तर त्यसको गति झनै बढिरहेको उनको भनाइ छ ।

यसैबीच, देशभर इन्टरनेट सेवा अझै पनि कडा रूपमा प्रतिबन्धित छ । विदेशमा रहेका धेरै इरानीहरूले आफ्ना परिवारसँग सम्पर्क गर्न नसकिएको गुनासो गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूलाई इरानभित्र स्वतन्त्र रूपमा रिपोर्टिङ गर्न प्रतिबन्ध लगाइएकाले घटनाक्रमको पुष्टि मुख्यतः सामाजिक सञ्जालमार्फत भइरहेको छ ।

इन्टरनेट पूर्वाधारसम्बन्धी कम्पनी क्लाउडफ्लेयरका अनुसार पछिल्ला १८ घण्टादेखि इरानको अधिकांश भागमा इन्टरनेट ठप्पजस्तै अवस्थामा छ । शुक्रबार बिहान करिब ९ बजे (जिएमटी) केही ट्राफिक देखिन थाले पनि त्यसको मात्रा अत्यन्तै न्यून रहेको कम्पनीले जनाएको छ ।

इरानको दक्षिण–पूर्वी सिस्तान–बलुचिस्तान प्रान्तको जाहेदान सहरमा शुक्रबारको नमाजपछि फेरि प्रदर्शन चर्किएको छ । बीबीसी पर्सियन र बीबीसी भेरिफाइले प्रमाणित गरेका भिडियोमा प्रदर्शनकारीहरूले “तानाशाहको मृत्यु होस्” भन्दै नारा लगाइरहेको देखिन्छ । मानवअधिकारसम्बन्धी समाचारमा केन्द्रित हलभाश वेबसाइटका अनुसार सुरक्षाबलले आँसु ग्यास र पेलेट गोली प्रहार गरेका छन् । इन्टरनेट प्रतिबन्धका कारण जाहेदानबाट कम मात्रामा भिडियो बाहिर आएका छन् । यो सहर विगतका वर्षहरूमा पनि पटक–पटक अशान्तिको केन्द्र बन्दै आएको छ ।

३० सेप्टेम्बर २०२२ मा “ब्लडी फ्राइडे” भनेर चिनिएको दिन, महसा अमिनीको मृत्युपछि भएको प्रदर्शनमा कम्तीमा ६० जनाको ज्यान गएको मानवअधिकार संस्थाहरूले बताएका थिए । त्यतिबेला सुरक्षाबलले प्रहरी चौकीभित्रबाट प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाएको आरोप लगाइएको थियो ।

हालका आन्दोलनमा नयाँ रूपमा “पह्लवी फर्किनेछन्” भन्ने नारा पनि सुनिन थालेको छ । यो नारा सन् १९७९ मा अपदस्थ भएका अन्तिम शाहका छोरा रेजा पहलवीप्रति लक्षित छ । उनले हालै जनतालाई सडकमा उत्रन आह्वान गरेका थिए । तेहरानकी २६ वर्षीया सारा भन्छिन्, “व्यक्तिगत रूपमा मलाई लाग्छ, यही अहिलेको अवस्थाबाट बाहिर निस्कने एक मात्र बाटो हो ।” अर्कोतर्फ, केही इरानीहरू राजतन्त्रको समर्थन वर्तमान शासनप्रतिको गहिरो निराशाको संकेत मात्र भएको बताउँछन् । २७ वर्षीया मरियम भन्छिन्, “मेरो व्यक्तिगत रुचि अहिले महत्त्वपूर्ण छैन । एकताबद्ध हुनु नै सबैभन्दा ठूलो कुरा हो । २०२२ को ‘महिला, जीवन, स्वतन्त्रता’ आन्दोलनभन्दा अहिलेको माहोल फरक छ । अहिले मानिसहरू अझै क्रोधित र दृढ देखिन्छन् ।”

बेलायत सरकारको कार्यालय डाउनिङ स्ट्रिटले इरानलाई संयम अपनाउन आह्वान गरेको छ । बेलायती प्रधानमन्त्री केइर स्टारमरका प्रवक्ताका अनुसार शान्तिपूर्ण प्रदर्शनको अधिकार प्रयोग गरिरहेका नागरिकको समर्थनमा बेलायत उभिएको छ र अभिव्यक्ति, भेला हुने तथा सूचनामा पहुँचजस्ता मौलिक स्वतन्त्रताको सम्मान गर्न इरानलाई आग्रह गरिएको छ ।

तेहरान र अन्य सहरहरूमा बढ्दो महँगी, कमजोर हुँदै गएको मुद्रा र आर्थिक संकट नै पछिल्ला प्रदर्शनको मुख्य कारण बनेका छन् । युवा, वृद्ध, धनी–गरिब सबै वर्गका मानिसहरू इस्लामिक गणतन्त्रको अन्त्य र कतिपय स्थानमा राजतन्त्र पुनःस्थापनाको माग गर्दै सडकमा उत्रिएका छन् । एक युवतीले बीबीसीलाई भनिन्, “मेरो सपना खोसिएको छ । हामीसँग अझै बोल्ने आवाज र प्रतिरोध गर्ने शक्ति छ भन्ने शासनलाई देखाउन म सडकमा उत्रिएकी हुँ ।” अर्की एक महिलाले वर्तमान जीवन असह्य बन्दै गएको र भविष्यप्रति आशा हराउँदै गएको पीडा व्यक्त गरिन् ।

स्वतन्त्र सञ्चारमाध्यमको पहुँच नहुनु, मानिसहरू सार्वजनिक रूपमा बोल्न डराउनु र अहिलेको इन्टरनेट अवरोधका कारण वास्तविक अवस्था पूर्ण रूपमा बुझ्न गाह्रो भए पनि सामाजिक सञ्जालमा आएका भिडियो र तस्बिरले असन्तोषको गहिराइ प्रस्ट देखाइरहेको छ ।

इन्टरनेट अनुगमन गर्ने संस्था नेटब्लक्सका अनुसार शुक्रबार बिहानसम्म इरानको राष्ट्रिय इन्टरनेट जडान सामान्य अवस्थाको करिब १ प्रतिशतमा झरेको थियो । यसअघि पनि इरानी सरकारले अशान्तिका बेला सुरक्षाको कारण देखाउँदै इन्टरनेट बन्द गर्ने गरेको छ । सन् २०१९ मा इन्धन मूल्यवृद्धिपछि भएको आन्दोलनका क्रममा इन्टरनेट बन्द हुँदा सयौँ प्रदर्शनकारी मारिएको विवरण इन्टरनेट पुनः खुलेपछि मात्र बाहिर आएको थियो ।