अमेरिकाको वाशिङ्टन डीसीमा दुई नेशनल गार्ड सैनिकमाथि गोली चलाएको आरोप लागेका अफगान नागरिक रहमानुल्लाह लाकानवालबारे नयाँ खुलासाहरू बाहिर आएका छन्। लाकानवाल अफगानिस्तानमा सीआईएसँग काम गरिसकेका व्यक्ति भएको सीआईए निर्देशक जोन र्‍याटक्लिफले पुष्टि गरेका छन्। उनका अनुसार २०२१ सेप्टेम्बरमा बाइडेन प्रशासनले अफगानिस्तानबाट उद्धार गर्ने क्रममा “अमेरिकी हितका लागि जोखिम उठाएका सहयोगी” को रूपमा लाकानवाललाई अमेरिका ल्याएको थियो।

बुधबार भएको आक्रमणमा गम्भीर घाइते भएका सैनिक एन्ड्रू वुल्फ (२४) र साराह वेक्स्ट्रम (२०) को शल्यक्रिया सकिएको र उनीहरू अझै पनि संकटपूर्ण अवस्थामा रहेको अमेरिकी अटर्नी जेनिन पिरोले बताएकी छिन्। पिरोका अनुसार लाकानवाल वाशिङ्टन राज्यबाट हजारौँ माइल ड्राइभ गर्दै आक्रमणस्थलसम्म पुगेका थिए। घटनास्थलमा अर्का सैनिकले फायरिङ गरेपछि लाकानवाल पनि ‘गम्भीर घाइते’ अवस्थामा अस्पताल भर्ना गरिएको राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बताएका छन्।

यो घटनाले अमेरिकी राजनीति तातिएको छ। विशेषगरी बाइडेन प्रशासनअन्तर्गत सञ्चालन भएको “अपरेसन एलाइज वेलकम” कार्यक्रमको सुरक्षा र छानबिन प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ। उक्त कार्यक्रममार्फत अमेरिकी सेना वा गुप्तचर निकायसँग काम गरेका हजारौँ अफगान नागरिक २०२१ को अव्यवस्थित अफगानिस्तान निष्कासनपछि अमेरिकामा प्रवेश गरेका थिए।

#AfghanEvac नामक गैरदलीय, पूर्व–अधिकारी र सैनिकहरूको ठूलो गठबन्धनले लाकानवालबारे थप विवरण सार्वजनिक गर्दै उनले अफगानिस्तानको सीआईए समर्थित एनडीएस–०३ विशेष आतंकवाद–विरोधी इकाईमा सेवा गरेको बताएका छन्। उनी २०२१ मा मानवीय ‘प्यारोल’ अन्तर्गत अमेरिका प्रवेश गरेका थिए र उनीलाई २०२५ अप्रिलमा आश्रय (असाइलम) पनि प्रदान गरिएको थियो।
संगठनका अनुसार लाकानवालको केस “दुर्लभ, दुःखद अपवाद” हो र अफगान उद्धार गरिएका अधिकांश व्यक्तिहरू हिंसात्मक अपराधमा “असाधारण रूपमा न्यून संलग्नता” भएका छन्।

आक्रमणको वास्तविक उद्देश्य अझै खुल्न बाँकी छ। उनले वाशिङ्टन राज्यबाट झन्डै ४० घण्टा ड्राइभ गरेर डीसी आइपुगेको पुष्टि भए पनि कुनै राजनीतिक वा वैचारिक कारण सार्वजनिक भएको छैन।

यस घटनापछि अमेरिकी नागरिकता तथा आप्रवासन सेवाले अफगान नागरिकहरूको सबै आप्रवासन निवेदन अस्थायी रूपमा रोक्का गरेको छ। ट्रम्पले घटनालाई “आतंकवादी आक्रमण” भन्दै अमेरिकामा प्रवेश गरेका सबै अफगानहरूको पुनः मूल्यांकन आवश्यक भएको टिप्पणी गरेका छन्। उनले “जो अमेरिकामा बस्न योग्य छैनन्, उनीहरूलाई हटाइनेछ” भनेका छन्।

घटनाको पृष्ठभूमिमा अफगानिस्तानसँग अमेरिकाको लामो इतिहास पुनः चर्चामा आएको छ—२००१ मा ओसामा बिन लादेनविरुद्ध कारबाहीदेखि २०२१ को विवादास्पद फिर्तीसम्म। बाइडेनले ९/११ को बीसौं वर्षसम्म सबै सैनिक फर्काउने निर्णय लिएपछि तालिबानले एक महिनामै देश कब्जा गरेको थियो। त्यसपछि हजारौँ अफगान नागरिक, सैनिक सहयोगी र परिवारहरूलाई उद्धार गरी अमेरिका ल्याइएको थियो।

एफबिआइ निर्देशक काश पटेलले पनि लाकानवाल “अफगानिस्तानमा अमेरिकी भागीदार फोर्ससँग सम्बन्धित” व्यक्ति भएको पुष्टि गर्दै घटनाको पूर्ण पृष्ठभूमि अनुसन्धान भइरहेको बताएका छन्।

अहिले पनि वुल्फ र वेक्स्ट्रमको अवस्था गम्भीर छ भने लाकानवाललाई घाइते अवस्थामै हिरासतमा राखिएको छ। यस घटनाले अमेरिकी सुरक्षानिति, आप्रवासन छानबिन र अफगान उद्धार कार्यक्रमबारे राष्ट्रिय बहस पुनः प्रज्वलित भएको छ।

अफगान मूलका २९ वर्षिय रहमानुल्लाह लाकानवालको पहिचान सार्वजनिक भएपछि अमेरिकाले सबै अफगान आप्रवासन निवेदनहरू अस्थायी रूपमा स्थगित गरेको छ। अमेरिकी नागरिकता तथा आप्रवासन सेवाले सुरक्षा र ‘भेटिङ’ प्रक्रियाको पुनरावलोकन गरिनुपर्ने भन्दै यस्तो निर्णय गरेको हो।

फ्लोरिडाको मार–ए–लागोबाट प्रतिक्रिया दिँदै राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस घटनालाई “आतंकवादी आक्रमण” को संज्ञा दिए। उनले “यहाँ बस्न योग्य नभएका कुनै पनि विदेशीलाई बाहिर निकालिनेछ” भन्दै कडा कदम चालिने संकेत गरे।

लाकानवाल २०२१ सेप्टेम्बरमा अफगानिस्तानबाट भागेर आएका हजारौँ व्यक्तिसँगै अमेरिकामा प्रवेश गरेका थिए। तालिबानले देश कब्जा गरेपछि तत्कालीन राष्ट्रपति जो बाइडेनको विशेष कार्यक्रम “अपरेसन एलाइज वेलकम” अन्तर्गत उनीहरूलाई अमेरिका ल्याइएको थियो।

ट्रम्पले भने, “बाइडेनको समयमा अफगानिस्तानबाट देशमा प्रवेश भएका हरेक विदेशीलाई अब पुनः जाँचिनुपर्ने समय आएको छ,” भन्दै अफगान मूलका व्यक्तिहरूको पुनर्मूल्यांकन अपरिहार्य भएको टिप्पणी गरे।