वरिष्ठ उपाध्यक्षमा दीपक खड्का, प्रथम उपाध्यक्षमा सुवास केसी र महासचिवमा शिव हमाल; ७५ सदस्यीय केन्द्रीय समितिमा पुराना अनुभवी कलाकारदेखि नयाँ पुस्तासम्मको प्रतिनिधित्व, लोकसंस्कृति संरक्षण र कलाकारको हकहितलाई प्राथमिकता

काठमाडौं, असोज २६, २०८३। नेपाली लोकसङ्गीत, मौलिक लोकभाका, दोहोरीगीत र परम्परागत सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण, संवर्द्धन तथा प्रवर्द्धनमा सक्रिय राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरीगीत प्रतिष्ठान नेपालको नवौँ केन्द्रीय महाधिवेशनले लोकप्रिय लोकगायक पशुपति शर्माको अध्यक्षतामा नयाँ केन्द्रीय नेतृत्व चयन गरेको छ।

महोत्तरीको बर्दिबासमा असोज २२ देखि २४ गतेसम्म आयोजित महाधिवेशनबाट शर्मा निर्विरोध अध्यक्ष निर्वाचित भएका हुन्। यसअघि प्रतिष्ठानको वरिष्ठ उपाध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालिसकेका शर्मा नेपाली लोक तथा दोहोरीगीत क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय, चर्चित र स्थापित कलाकार हुन्।

जनजीवनका सुखदुःख, सामाजिक विकृति, राजनीतिक विसङ्गति, मौलिक संस्कृति र समसामयिक विषयवस्तुलाई गीतमार्फत प्रस्तुत गर्दै आएका शर्माको नेतृत्वमा प्रतिष्ठानले नयाँ कार्यकाल प्रारम्भ गरेको छ।

महाधिवेशनको उद्घाटन मधेस प्रदेशसभाका सभामुख रामअशिष यादवले बर्दिबास–३ स्थित गौरीडाँडामा गरेका थिए। देशका सातै प्रदेश, विभिन्न जिल्ला तथा विदेशस्थित शाखासहित करिब १०० समितिबाट एक हजार ५०० प्रतिनिधिको सहभागिता रहेको बताइएको छ। प्रतिष्ठानको केन्द्रीय समितिमा ३८ पदाधिकारी र ३७ सदस्य गरी ७५ जना रहने व्यवस्था छ।

नयाँ नेतृत्वमा अनुभवी तथा लोकप्रिय कलाकारहरूको सहभागिता

महाधिवेशनबाट वरिष्ठ उपाध्यक्षमा दीपक खड्का र प्रथम उपाध्यक्षमा सुवास केसी चयन भएका छन्। द्वितीय उपाध्यक्षको साङ्गठनिक जिम्मेवारी राजु ढकालले पाएका छन् भने प्रशासनिक उपाध्यक्षमा रमेशराज भट्टराई निर्वाचित भएका छन्।

त्यस्तै, महिला उपाध्यक्षमा देवी घर्ती तथा अन्य उपाध्यक्षहरूमा श्रीकृष्ण बम मल्ल, खुमन अधिकारी, खेम सेञ्चुरी, घनश्याम रिजाल, दीपक गरौजा मगर, पुष्कल शर्मा र रविन लामिछाने चयन भएका छन्।

प्रतिष्ठानको महासचिवमा चर्चित गीतकार तथा सर्जक शिव हमाल निर्विरोध निर्वाचित भएका छन्। साङ्गठनिक उपमहासचिवमा पीएन सापकोटा, प्रशासनिक उपमहासचिवमा ईश्वरी भुसाल र कोषाध्यक्षमा जुना श्रीष मगर चयन भएका छन्।

महिला सचिवमा सम्झना लामिछाने मगर र साङ्गठनिक सचिवमा दिनेश काफ्ले निर्वाचित भएका छन्। नयाँ कार्यसमितिमा महिला, युवा, अनुभवी कलाकार तथा विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रको प्रतिनिधित्व समेटिएको छ।

प्रदेश, उपत्यका र विदेशको प्रतिनिधित्व

प्रतिष्ठानको नयाँ नेतृत्वमा सातै प्रदेश, काठमाडौं उपत्यका र विदेशमा रहेका नेपाली लोककलाकर्मीको प्रतिनिधित्वलाई पनि समेटिएको छ।

प्रदेशगत सचिवहरूमा कोशीबाट विष्णु घिमिरे, मधेसबाट कृष्णप्रसाद गौतम, बागमतीबाट उषा सुवेदी, गण्डकीबाट प्रकाश भट्ट, लुम्बिनीबाट प्रेम शर्मा, कर्णालीबाट राजकुमार खत्री र सुदूरपश्चिमबाट नवीन सिंह धामी चयन भएका छन्।

त्यस्तै, उपत्यका सचिवमा सुजन लम्साल र विदेश सचिवमा सूर्य खड्का चयन भएका छन्।

साङ्गठनिक सहसचिवमा कुमार राना मगर, प्रशासनिक सहसचिवमा तिलक परियार, महिला सहसचिवमा मनमाया वाइबा र विदेश सहसचिवमा रेशम निर्दोष निर्वाचित भएका छन्।

सहकोषाध्यक्षहरूमा कुमार पुन मगर, सम्झना भण्डारी र जालुमाया गुरुङ चयन भएका छन्।

नयाँ नेतृत्वमा विदेशका लागि छुट्टै सचिव तथा सहसचिवको व्यवस्था र प्रतिनिधित्वले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपाली लोकसंस्कृति विस्तार, प्रवासी कलाकारबीच समन्वय तथा नेपाली मौलिक सङ्गीतको प्रवर्द्धनमा थप सम्भावना देखाएको छ।

केन्द्रीय सदस्यहरूमा स्थापितदेखि उदीयमान कलाकारसम्म

नयाँ केन्द्रीय सदस्यहरूमा अनुज अधिकारी, ईश्वर सिंह, ओबी रायमाझी, कला पंगेनी, नरेश खाती, प्रकाश पराजुली, बालचन्द्र बराल, मदन परियार, मोहन खड्का, युवराज चौलागाईं, रवि कार्की, राजकुमार नेपाली, सपना सुनाम, सुमन परियार, कविता खत्री, कालिका रोका, टीका सानु, निरु श्रीष मगर, प्रतिमा अर्याल, सुनितामी परियार र शान्तारानी परियार चयन भएका छन्।

त्यस्तै, प्रदेश तथा क्षेत्रगत प्रतिनिधित्वतर्फ मधेसबाट ईश्वरीप्रसाद पन्त, गण्डकीबाट तुलसी क्षेत्री, लुम्बिनीबाट दिपु मगर, कोशीबाट बालकुमार श्रेष्ठ, बागमतीबाट बासुदेव सिंखडा, सुदूरपश्चिमबाट लालबहादुर धामी, कर्णालीबाट हरिमाया कार्की, उपत्यकाबाट अर्जुन थापा मगर र विदेशबाट विजय केसी निर्वाचित भएका छन्। महेन्द्र न्यौपाने पनि केन्द्रीय सदस्यमा चयन भएका छन्।

महाधिवेशनमा महिला सदस्यतर्फ लोकप्रिय गायिका टीका सानुले सर्वाधिक मत प्राप्त गर्दै विजय हासिल गरेकी छन् भने खुला सदस्यतर्फ गायक सुमन परियार पहिलो स्थानमा निर्वाचित भएका छन्।

यसपटकको महाधिवेशनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष नेतृत्व चयनमा विद्युतीय मतदान प्रणाली अर्थात् ई–भोटिङको प्रयोग हो।

अध्यक्ष, महासचिवसहित केही पदमा सर्वसम्मत नेतृत्व चयन भएको थियो भने प्रतिस्पर्धा भएका पदहरूमा मतदान गरिएको थियो। निर्वाचन समितिको संयोजकमा अधिवक्ता राधाकृष्ण पाठक रहेका थिए।

विद्युतीय मतदान प्रणालीको प्रयोगले कलाकर्मीहरूको साझा संस्थामा आधुनिक प्रविधि अपनाउने अभ्यासलाई थप प्रोत्साहन दिएको छ।

रजत जयन्तीको अवसरमा नयाँ नेतृत्व

राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरीगीत प्रतिष्ठान नेपालले आफ्नो स्थापनाको २५ वर्ष पूरा गरेको ऐतिहासिक अवसरमा नवौँ केन्द्रीय महाधिवेशन तथा रजत जयन्ती सम्पन्न गरेको हो।

नेपाली लोकगीत, दोहोरीगीत, लोकबाजा, लोकलय, मौलिक भेषभूषा र सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षणमा कलाकारहरूलाई संस्थागत रूपमा एकताबद्ध गर्ने उद्देश्यले स्थापित प्रतिष्ठानले पछिल्ला वर्षहरूमा आफ्नो साङ्गठनिक सञ्जाल देशभित्र मात्र नभई विदेशसम्म विस्तार गरेको छ।

लोकदोहोरीलाई गाउँघरको परम्परागत सांस्कृतिक अभ्यासबाट आधुनिक सञ्चारमाध्यम, व्यावसायिक सङ्गीत उद्योग, मेला–महोत्सव तथा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्म पुर्‍याउन कलाकार र सम्बद्ध सङ्घसंस्थाहरूले महत्त्वपूर्ण योगदान गर्दै आएका छन्।

तर, नेपाली मौलिक लोकसङ्गीतको संरक्षणसँगै यसको व्यावसायिक विकास, सर्जकको बौद्धिक सम्पत्तिको सुरक्षा, रोयल्टी व्यवस्थापन, कलाकारको सामाजिक सुरक्षा र नयाँ पुस्तामा लोकसंस्कृतिको पुस्तान्तरण अझै महत्त्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।

कलाकारको सम्मान र व्यावसायिक सुरक्षामा जोड

नवनिर्वाचित अध्यक्ष पशुपति शर्माले आफूलाई विश्वास गर्ने, सहयोग गर्ने र समर्थन गर्ने सबैप्रति आभार व्यक्त गर्दै प्रतिष्ठानलाई अझ व्यवस्थित, फराकिलो र सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

उनले लोकदोहोरी कलाकारले आफ्नो कला, प्रतिभा र श्रमबाट सम्मानजनक जीविकोपार्जन गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु आफ्नो प्राथमिकता हुने बताएका छन्। कलाकारको हकहित, संस्थागत विकास र लोकसङ्गीत क्षेत्रको उत्थानका लागि सक्रिय रहने उनको प्रतिबद्धता छ।

विशेषगरी मौलिक गीतसङ्गीतको अभिलेखीकरण, पुराना सर्जकको योगदानको सम्मान, विपन्न तथा बिरामी कलाकारलाई सहयोग, प्रतिभावान् नयाँ पुस्तालाई अवसर र विदेशमा नेपाली लोकसंस्कृतिको विस्तारजस्ता क्षेत्रमा प्रभावकारी कार्यक्रम आवश्यक देखिन्छन्।

नेपाली लोकसङ्गीतको भविष्यसँग जोडिएको नयाँ जिम्मेवारी

नेपाल बहुभाषिक, बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक देश हो। हिमालदेखि तराईसम्मका विभिन्न समुदायमा प्रचलित लोकभाका, लोकलय, लोकनृत्य, लोकबाजा र मौखिक परम्परा नेपाली सांस्कृतिक पहिचानका अमूल्य सम्पत्ति हुन्।

आधुनिक प्रविधि, सामाजिक सञ्जाल र विश्वव्यापी सङ्गीत बजारको विस्तारसँगै नेपाली लोकगीतको पहुँच बढेको छ। यद्यपि मौलिक शब्द, लय, भाका र सांस्कृतिक विशेषताको संरक्षणलाई उत्तिकै प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता छ।

यस्तो अवस्थामा प्रतिष्ठानले कलाकारहरूको साझा संस्थाका रूपमा मात्र नभई नेपाली लोकसंस्कृतिको संरक्षण, अनुसन्धान, दस्ताबेजीकरण, प्रशिक्षण र पुस्तान्तरण गर्ने संस्थागत अभियानका रूपमा पनि आफ्नो भूमिकालाई बलियो बनाउनुपर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषगरी नेपालबाहिर रहेका नेपाली कलाकार, सर्जक र सांस्कृतिक संस्थाहरूसँग सहकार्य विस्तार गरी नेपाली लोकगीत र दोहोरीगीतलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप परिचित गराउने अवसरसमेत नयाँ कार्यसमितिसामु रहेको छ।

पशुपति शर्माको नेतृत्वमा निर्वाचित नयाँ कार्यसमितिले कलाकारहरूबीच आपसी सद्भाव, एकता र सहकार्य बढाउँदै लोकसङ्गीतको मौलिक पहिचान जोगाउने तथा नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गर्ने दिशामा ठोस काम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नवौँ महाधिवेशन केवल नयाँ पदाधिकारी चयनको प्रक्रिया मात्र नभई नेपाली लोकसङ्गीतको संरक्षण, कलाकारको सम्मान, संस्थागत एकता र सांस्कृतिक भविष्यप्रतिको सामूहिक जिम्मेवारीलाई थप सुदृढ बनाउने अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मञ्च अमेरिकाका अध्यक्ष रामप्रसाद खनालद्वारा नवनिर्वाचित कार्यसमितिलाई बधाई तथा शुभकामना

यसैबीच, अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मञ्च अमेरिकाका संस्थापक तथा अध्यक्ष, राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरीगीत प्रतिष्ठान नेपालका सम्मानार्थ सदस्य एवं वरिष्ठ लोक तथा दोहोरीगायक रामप्रसाद खनालले एक प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै प्रतिष्ठानको नवौँ केन्द्रीय महाधिवेशनबाट निर्वाचित अध्यक्ष पशुपति शर्मासहित सिङ्गो कार्यसमितिलाई हार्दिक बधाई तथा सफल कार्यकालको शुभकामना व्यक्त गरेका छन्।

चार दशकभन्दा लामो समयदेखि नेपाली लोकगीत, दोहोरीगीत, सङ्गीत, कला, साहित्य र पत्रकारिताका क्षेत्रमा सक्रिय खनालले प्रतिष्ठानको नयाँ नेतृत्वले नेपाली लोक तथा दोहोरीगीत क्षेत्रमा देखिएका विकृति, विसङ्गति र अस्वस्थ प्रवृत्तिहरूलाई निरुत्साहित गर्दै मौलिक नेपाली कला, संस्कृति, लोकभाका र सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षण, संवर्द्धन तथा प्रवर्द्धनमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

उनले प्रेस विज्ञप्तिमार्फत भनेका छन्, “नेपाली लोकगीत र दोहोरीगीत हाम्रो मौलिक पहिचान, संस्कृति र सभ्यताका अमूल्य सम्पत्ति हुन्। यस क्षेत्रमा देखिएका विकृति र विसङ्गति हटाउँदै कलाकारहरूको हकहित, सम्मान, एकता र सिर्जनशीलताको संरक्षण गर्नु आजको प्रमुख आवश्यकता हो। नवनिर्वाचित अध्यक्ष पशुपति शर्मासहित सम्पूर्ण कार्यसमितिलाई यस महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सफलतापूर्वक निर्वाह गर्न पूर्ण सफलता मिलोस् भन्ने हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दछु।”

खनालले नेपाली लोकसङ्गीतको मौलिकता जोगाउन, अग्रज स्रष्टाहरूको योगदानको सम्मान गर्न, नयाँ पुस्तालाई प्रोत्साहित गर्न तथा नेपाली कला र संस्कृतिलाई विश्वव्यापी रूपमा विस्तार गर्न प्रतिष्ठान र अन्तर्राष्ट्रिय कलाकार मञ्च अमेरिकाबीच आपसी सहकार्य एवं समन्वय अझ सुदृढ हुने अपेक्षासमेत व्यक्त गरेका छन्।