वासिङ्टन डीसी, सेप्टेम्बर २५। अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले ट्रम्प प्रशासनलाई मतदाता सूचीमा रहेका व्यक्तिको नागरिकता स्थिति जाँच गर्न विस्तार गरिएको संघीय SAVE (Systematic Alien Verification for Entitlements) प्रणाली पुनः प्रयोग गर्न बाटो खुला गरिदिएको छ। शुक्रबार आएको ६–३ को निर्णयले यसअघि तल्लो अदालतले लगाएको रोक तत्कालका लागि हटाएको हो।

यो निर्णयसँगै राज्य तथा स्थानीय निर्वाचन निकायहरूले संघीय अभिलेख प्रयोग गरी मतदाता सूचीमा रहेका व्यक्तिको नागरिकता पुष्टि गर्न सक्नेछन्। तर अदालतको आदेशलाई आगामी नोभेम्बर ३ को मध्यावधि निर्वाचनअघि व्यापक रूपमा मतदाता हटाउने खुला अनुमति भने मानिएको छैन। संघीय National Voter Registration Act अन्तर्गत निर्वाचनको ९० दिनभित्र व्यापक र व्यवस्थित मतदाता-सूची शुद्धीकरणमा प्रतिबन्ध रहने भएकाले तत्काल प्रभाव सीमित हुन सक्ने अदालतले उल्लेख गरेको छ। व्यक्तिविशेषको योग्यता भने जाँच गर्न सकिनेछ।

SAVE प्रणाली मूलतः सन् १९८६ मा सार्वजनिक सुविधा माग्ने व्यक्तिको नागरिकता वा आप्रवासन स्थिति पुष्टि गर्न स्थापना गरिएको थियो। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले यसको दायरा विस्तार गर्दै Social Security Administration लगायत संघीय अभिलेखबाट प्राप्त विवरण प्रयोग गरी ठूलो संख्यामा नागरिकता स्थिति जाँच गर्न सक्ने व्यवस्था अघि बढाएको थियो।

सर्वोच्च अदालतको बहुमतले सन् १९९६ को संघीय आप्रवासन कानुनले Department of Homeland Security लाई अन्य संघीय निकायबाट नागरिकता तथा आप्रवासनसम्बन्धी जानकारी माग्न कानुनी आधार दिएको व्याख्या गरेको छ। राज्य तथा स्थानीय निर्वाचन अधिकारीले नागरिकता पुष्टि गर्न अनुरोध गर्दा संघीय सरकारले त्यस्तो अनुरोधको जवाफ दिन सक्ने अदालतको निष्कर्ष छ।

तर यो मुद्दा नागरिकता जाँचभन्दा बढी मताधिकार, व्यक्तिगत गोपनीयता र सरकारी तथ्यांकको शुद्धतासँग जोडिएको विवादमा परिणत भएको छ।

गत जुनमा एक संघीय जिल्ला अदालतले संशोधित SAVE प्रणालीको प्रयोगमाथि रोक लगाउँदै सरकारले अमेरिकी नागरिकका संवेदनशील विवरण विभिन्न निकायबाट जोडेर प्रयोग गर्दा गोपनीयता अधिकार उल्लंघन हुन सक्ने र गलत विवरणका कारण वैध मतदाता समेत प्रभावित हुन सक्ने ठहर गरेको थियो। संघीय पुनरावेदन अदालतले पनि उक्त रोक तत्काल हटाउन अस्वीकार गरेको थियो।

सर्वोच्च अदालतले अहिले त्यो रोक स्थगित गर्दै प्रशासनलाई SAVE प्रणाली प्रयोग गर्न अस्थायी अनुमति दिएको हो। यो मुद्दाको अन्तिम कानुनी फैसला भने अझै भएको छैन।

अदालतका तीन उदार धारका न्यायाधीश Sonia Sotomayor, Elena Kagan र Ketanji Brown Jackson ले बहुमत निर्णयमा असहमति जनाएका छन्। न्यायाधीश ज्याक्सनले गलत तथ्यांकका कारण वैध मतदाताहरूलाई आफ्नो नागरिकता पुनः प्रमाणित गर्न बाध्य पारिन सक्ने वा उनीहरूको मताधिकार प्रभावित हुन सक्ने जोखिम औँल्याएकी छन्।

उनले केही वैध मतदाताको अधिकारमाथि पर्ने क्षति पनि गम्भीर हुने भन्दै सरकारले प्रयोग गर्न खोजेको प्रणालीको कानुनी आधार अझै विवादित रहेको तर्क गरेकी छन्।

यस विवादको मुख्य चिन्ता SAVE प्रणालीको तथ्यांक पूर्णरूपमा त्रुटिरहित छ कि छैन भन्ने हो। विभिन्न राज्यमा नागरिकता जाँचका क्रममा गैरनागरिक भनेर पहिचान गरिएका केही व्यक्ति वास्तवमा अमेरिकी नागरिक भएको उदाहरण सार्वजनिक भएका छन्। टेक्सासमा मतदाता जाँचका क्रममा गैरनागरिक भनिएका केही व्यक्तिहरू अमेरिकी नागरिक भएको पाइएपछि प्रणालीको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठेको थियो।

मताधिकारसम्बन्धी समूहहरूले सर्वोच्च अदालतको पछिल्लो निर्णयले वैध अमेरिकी मतदाताहरूलाई गलत रूपमा लक्षित गर्ने जोखिम बढाउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूले नागरिकता जाँच आवश्यक भए पनि प्रक्रिया पारदर्शी, सही र वैध मतदाताको अधिकार सुरक्षित हुने किसिमको हुनुपर्ने बताएका छन्।

ट्रम्प प्रशासनले भने SAVE प्रणाली मतदाता सूचीको शुद्धता कायम राख्न र अमेरिकी संघीय निर्वाचनमा मतदान गर्न कानुनी रूपमा अयोग्य गैरनागरिकको पहिचान गर्न आवश्यक रहेको तर्क गर्दै आएको छ। प्रशासनको भनाइमा SAVE आफैंले कसैको नाम मतदाता सूचीबाट हटाउँदैन, बरु उपलब्ध संघीय अभिलेखका आधारमा नागरिकता पुष्टि गर्न सहयोग गर्छ।

अमेरिकामा संघीय निर्वाचनमा गैरनागरिकले मतदान गर्नु गैरकानुनी छ। तर अहिलेको मुख्य कानुनी विवाद गैरनागरिक मतदान रोक्ने उद्देश्यभन्दा पनि त्यसका लागि संघीय सरकारले कुन तथ्यांक प्रयोग गर्न पाउँछ, कुन कानुनी अधिकारअन्तर्गत प्रयोग गर्न पाउँछ र गलत पहिचानबाट वैध मतदातालाई कसरी जोगाउने भन्ने प्रश्नमा केन्द्रित छ।