वासिङ्टन डीसी । विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्र अमेरिका र चीनबीच व्यापार, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, उच्च प्रविधि, दुर्लभ खनिज, ताइवान र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षाका विषयमा गम्भीर मतभेद कायम रहेकै अवस्थामा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबीचको तीनदिने उच्चस्तरीय भेटवार्ता शुक्रबार सम्पन्न भएको छ।

भ्रमणको अन्तिम दिन ट्रम्प र सीले ह्वाइट हाउसमा चिया वार्ता गरेपछि वासिङ्टनस्थित नेशनल आर्काइभ्सको भ्रमण गरेका थिए। तीनदिने राजकीय भ्रमणले दुई नेताबीच व्यक्तिगत स्तरमा न्यानो सम्बन्ध र वार्ता जारी राख्ने इच्छा देखाए पनि तत्कालै ठूला आर्थिक वा रणनीतिक सम्झौता सार्वजनिक भएनन्।

सीको यो भ्रमण एक दशकभन्दा बढी समयपछि भएको महत्वपूर्ण वासिङ्टन भ्रमण हो। यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले चीन भ्रमण गरेका थिए र केही महिनाकै अन्तरालमा दुई राष्ट्रपतिबीच पुनः प्रत्यक्ष शिखर वार्ता भएको छ। चीनले यसलाई दुई देशबीचको सम्बन्धलाई स्थिर बनाउने र मतभेद व्यवस्थापन गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

भ्रमणको समापनतर्फ ट्रम्पले वार्तालाई “धेरै उत्पादनमूलक” भएको बताएका छन्। विशेष गरी उनले अमेरिकी किसानहरू यस वार्तापछि “धेरै खुसी हुने” संकेत गरे पनि चीनले कति अमेरिकी कृषि वस्तु खरिद गर्ने, कुन समयसीमाभित्र गर्ने वा अन्य व्यापारिक सहमतिको विस्तृत विवरण तत्काल सार्वजनिक गरिएको छैन। अमेरिकी पक्षले व्यापारसम्बन्धी थप विवरण पछि सार्वजनिक गरिने संकेत गरेको छ।

सीले पनि अमेरिकी आतिथ्यताको प्रशंसा गर्दै ट्रम्पसँगको वार्ताले अमेरिका चीन सम्बन्धमा “नयाँ विषयवस्तु” थपेको बताएका छन्। चीनले आपसी सम्मान, समानता, पारस्परिक हित र संवादका आधारमा सम्बन्धलाई अघि बढाउनुपर्ने धारणा दोहोर्‍याएको छ।

व्यापार र किसान मुख्य केन्द्रमा

अमेरिका चीन सम्बन्धको सबैभन्दा ठूलो मुद्दामध्ये व्यापार अझै प्रमुख बनेको छ। कृषि उत्पादनको खरिद, अमेरिकी वस्तुमाथिको चिनियाँ बजार पहुँच, अमेरिकी शुल्क नीति, चिनियाँ उत्पादनमाथिका प्रतिबन्ध तथा दुर्लभ खनिजको आपूर्तिबारे दुवै देशबीच महिनौंदेखि वार्ता चलिरहेको छ।

विशेष गरी रेयर अर्थ मिनरल्स अर्थात् दुर्लभ खनिज अमेरिकी प्रविधि, रक्षा उद्योग, विद्युतीय सवारीसाधन र अत्याधुनिक इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छन्। अमेरिकाले चीनबाट यसको आपूर्ति सहज हुनुपर्ने माग गर्दै आएको छ भने चीनले विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खला स्थिर राख्न तयार रहेको बताउँदै आएको छ। तर यसअघि भएका समझदारी पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन भएको वा नभएको विषयमा दुई पक्षको धारणा फरक देखिन्छ।

एआई र अत्याधुनिक प्रविधिमा प्रतिस्पर्धा

शिखर वार्तामा Artificial Intelligence (AI), सेमिकन्डक्टर र अत्याधुनिक प्रविधि पनि प्रमुख एजेन्डा बनेका थिए।

अमेरिकाले राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित भन्दै चीनलाई केही अत्याधुनिक चिप र चिप उत्पादन प्रविधिमा पहुँच सीमित गरेको छ। चीनले भने यस्ता प्रतिबन्ध आफ्नो आर्थिक र प्राविधिक विकास रोक्ने प्रयास भएको बताउँदै आएको छ।

सीको भ्रमणअघि नै अमेरिकी अधिकारीहरूले व्यापार, दुर्लभ खनिज र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको भविष्यलाई वार्ताका मुख्य विषयका रूपमा राखेका थिए।

भ्रमणका क्रममा आयोजना गरिएको राजकीय भोजमा अमेरिकाका ठूला प्रविधि कम्पनीका शीर्ष अधिकारीहरूको उपस्थितिले पनि अमेरिका–चीन सम्बन्धमा प्रविधि र एआईको बढ्दो महत्व देखाएको छ।

ताइवानको प्रश्न अझै संवेदनशील

ताइवान अमेरिका–चीन सम्बन्धको सबैभन्दा संवेदनशील रणनीतिक मुद्दामध्ये एक रहेको छ।

चीनले ताइवानलाई आफ्नो भूभागको हिस्सा मान्दै आएको छ भने अमेरिकाले ताइवानसँग अनौपचारिक सम्बन्ध कायम राख्दै उसको प्रतिरक्षा क्षमता सुदृढ बनाउन सहयोग गर्दै आएको छ।

वासिङ्टन शिखर वार्तापछि ताइवानसम्बन्धी नीतिमा कुनै ठोस परिवर्तन घोषणा गरिएको छैन। त्यसैले यो विषय आगामी अमेरिका–चीन वार्तामा पनि तनावको प्रमुख स्रोत रहिरहने देखिन्छ।

इरान र विश्व सुरक्षा पनि छलफलमा

मध्यपूर्वमा बढ्दो तनाव र इरानसँग चीनको सम्बन्धबारे समेत दुई नेताबीच कुरा भएको बताइएको छ। अमेरिकी पक्षले चीनले इरानलाई उपलब्ध गराइरहेको सहयोगप्रति असन्तुष्टि जनाएको छ। यस विषयमा पनि विस्तृत सहमति सार्वजनिक गरिएको छैन।

भव्य राजकीय भोज, तर ठूला घोषणा सीमित

सीको सम्मानमा बिहीबार ह्वाइट हाउसमा भव्य स्टेट डिनर आयोजना गरिएको थियो। यसमा अमेरिकी राजनीतिक, व्यावसायिक र प्रविधि क्षेत्रका उच्च व्यक्तित्वहरूको सहभागिता थियो।

भ्रमणको कूटनीतिक र प्रतीकात्मक पक्ष निकै बलियो देखिए पनि आर्थिक तथा रणनीतिक विषयमा अपेक्षा गरिएजस्तो व्यापक नयाँ सम्झौता सार्वजनिक नभएको अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषण छ।

अर्थात्, वासिङ्टन शिखर सम्मेलनले अमेरिका र चीनबीचको तनाव तत्काल समाप्त गरेको छैन, तर तीव्र प्रतिस्पर्धालाई प्रत्यक्ष संवादमार्फत नियन्त्रण गर्ने प्रयास भने स्पष्ट देखिएको छ।

अझै बाँकी छन् ठूला प्रश्न

भ्रमण सकिँदासम्म भन्सार शुल्क, दुर्लभ खनिज, अत्याधुनिक चिप, एआई, बौद्धिक सम्पत्ति, ताइवान र रणनीतिक प्रतिस्पर्धा जस्ता मुख्य विवाद पूर्ण रूपमा समाधान भएका छैनन्।

तर दुवै पक्षले राष्ट्रपतिस्तरको संवाद जारी राख्ने स्पष्ट संकेत दिएका छन्। चीनले पनि दुई देशले मतभेदलाई नियन्त्रण गर्दै सहयोगका क्षेत्र विस्तार गर्नुपर्ने धारणा सार्वजनिक गरेको छ।

यस अर्थमा ट्रम्प–सी वासिङ्टन शिखर वार्ताको सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपलब्धि कुनै एउटा ठूलो सम्झौताभन्दा पनि सम्बन्धलाई थप बिग्रिन नदिने, उच्चस्तरीय संवाद निरन्तर राख्ने र आर्थिक तथा रणनीतिक प्रतिस्पर्धालाई व्यवस्थापन गर्ने समझदारी बनेको देखिन्छ।

विश्वको अर्थतन्त्र, व्यापार, प्रविधि र सुरक्षामा अमेरिका र चीनको सम्बन्धले प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने भएकाले अब सार्वजनिक हुने व्यापारसम्बन्धी विस्तृत विवरण र आगामी ट्रम्प सी भेटवार्तालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले नजिकबाट हेरिरहेको छ।