अमेरिकामा बढ्दो महँगी र जीवनयापन लागतबारे चासो बढ्दै गएको बेला राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले फेरि एउटा अनौठो आर्थिक प्रस्ताव अघि सारेका छन्  टेरिफ (भन्सार शुल्क) मार्फत संकलित रकम अमेरिकी नागरिकलाई प्रत्यक्ष ‘रिबेट’ चेकको रूपमा बुझाउने।

ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल Truth Social मा लेखे “टेरिफको विरोध गर्नेहरू मूर्ख हुन्! प्रति व्यक्ति कम्तीमा २,००० डलर (धेरै उच्च आय भएका बाहेक) सबैलाई दिइनेछ।”

ट्रम्पको दाबी अनुसार, आयातित सामानमा लगाइएको उच्च भन्सार शुल्कबाट उठेको राजस्व जनतालाई फिर्ता दिने हो। तर यस प्रस्तावमा विभिन्न व्यवहारिक, कानुनी र आर्थिक जटिलता छन्।

टेरिफ रिबेट चेक कसरी सम्भव हुन्छ?

• भन्सार शुल्कको रकम पहिलो चरणमा अमेरिकी आयातकर्ताले तिर्छन्।

• तर उनीहरूले धेरैजसो खर्च उपभोक्ताकै सामानको मूल्यमा थपेर पास गर्छन्।

• त्यसैले भन्सार शुल्कबाट उठेको आम्दानी अन्ततः उपभोक्ताको जेबबाटै आएको ठहर्छ।

सन् २०२० को कोभिड महामारीताका जस्तै उत्साहवर्धक चेक (Stimulus Checks) वितरण गरिएको थियो। तर त्यसपटकको चेक सरकारी बजेटबाट आएको थियो, जबकि ट्रम्प यसपटकको रकम टेरिफ राजस्वबाट निकाल्न चाहन्छन्।

तर के वास्तवमै यति रकम उपलब्ध छ?

अमेरिकी ट्रेजरी विभागका अनुसार ट्रम्प प्रशासनले हालसम्म करिब २२० अर्ब डलर जति भन्सार शुल्क संकलन गरेको छ।
यता २०२४ मा १६३ मिलियन अमेरिकीहरूले कर विवरणी भरेका थिए।

यदि प्रति व्यक्ति २,००० डलर दिएमा लागत:
→ १६३ मिलियन × $2,000 ≈ ३२६ अर्ब डलर

यो उपलब्ध टेरिफ राजस्वभन्दा धेरै बढी हो।
ट्रम्पले उच्च आय भएका व्यक्तिलाई नदिने भने पनि १५० मिलियन मानिस योग्य हुन्छन्, जसलाई चेक दिँदा लागत अझै ३०० अर्ब डलर नाघ्नेछ।

यसले देखाउँछ—रकम पर्याप्त छैन।

अर्को ठूलो समस्या — सर्वोच्च अदालत

ट्रम्पले भन्सार लगाउन प्रयोग गरेको आपतकालीन कानुनी अधिकार (IEEPA) बारे सर्वोच्च अदालत शंकालु देखिएको छ।
यदि अदालतले यो अधिकार अवैधानिक ठहर गर्‍यो भने:

• करिब $१०० अर्ब राजस्व व्यवसायहरूलाई फिर्ता गर्नुपर्ने सम्भावना हुन्छ,

• जसले रिबेट चेक योजनालाई असम्भव बनाइदिन सक्छ।

के ट्रम्प यो निर्णय एक्लैले गर्न सक्छन्?

लगभग असम्भव।

अमेरिकाको संविधानअनुसार:

• धन खर्च गर्ने अधिकार कांग्रेसको हुन्छ।

• अघिल्ला सबै उत्तेजनात्मक चेक (Stimulus Checks) का लागि कांग्रेसको अनुमोदन अनिवार्य थियो।

त्यसैले कांग्रेसको समर्थन नपायी यस योजना सञ्चालन हुन सक्दैन।

राजनीतिक जोखिम

हालको अमेरिकी अर्थतन्त्र मन्दीमा छैन, तर महँगी (Inflation) अझै जनता र सरकार दुवैका लागि ठूलो चिन्ता हो।
यदि चेक बाँडियो भने:

• बजारमा अधिक पैसा प्रवाह

• मूल्यवृद्धि अझ बढ्ने खतरा

• फेडरल रिजर्भले ब्याजदर बढाउने

• जसको सीधा असर नागरिकको खर्च र ऋणमा पर्छ।

यसले ट्रम्पको आफ्नै पार्टीभित्रै असहमति जन्माउन सक्छ।

निष्कर्ष

ट्रम्पको प्रस्ताव राजनीतिक रूपमा आकर्षक र लोकप्रिय सुनिए पनि, वित्तीय हिसाब, कानुनी स्थिति, सर्वोच्च अदालतको निर्णय र कांग्रेसको अनुमोदन जस्ता कारणहरूले गर्दा  निकट भविष्यमा यस योजना कार्यान्वयन हुने सम्भावना अत्यन्त न्यून छ।