• रामप्रसाद खनाल

पछिल्लो केही समययता अमेरिकामा रहेका नेपाली समुदायभित्र घटेका एक-दुई अप्रिय घटनालाई आधार बनाएर सामाजिक सञ्जाल, सञ्चारमाध्यम र सार्वजनिक बहसमा समग्र नेपाली अमेरिकी समुदायप्रति नै नकारात्मक धारणा फैलने प्रवृत्ति अलि बढी देखिन थालेको छ।  यस्तो नकारात्मकता अलि बढी नै फैलिएको देखिएकाले यथार्थ जानाकारी दिन यो आलेख तयार गर्दै छु म । अमेरिकामा मात्र होइन, नेपालमा बसेर समेत अमेरिकाका नेपालीहरूलाई एउटै दृष्टिकोणले हेर्ने, केही अपवादका घटनालाई सम्पूर्ण समुदायको चरित्रसँग जोड्ने र भ्रम सिर्जना गर्ने काम भइरहेको देखिन्छ। यस्तो सुन्दा, देख्दा समाजमै काम गर्ने एउटा सचेत नागरिक, पत्रकार र कलाकारको नाताले मैले केही लेख्नै पर्ने ठानेर यो लेख लेखेको छु । अन्यायमा परेका लाई न्याय दिलाउन लाग्नु, सुसुचित गर्नु सकारात्मक कुरा हो । त्यस कार्यमा अग्रसर सबै सबै लाई धन्यवाद दिंदै हामीले अपनाउनु पर्ने साबधानी का बिषयमा म ध्यानाकर्षण गर्न चाहन्छु ।

प्रश्न उठ्छ, के एक-दुई व्यक्तिका कमजोरी, गल्ती वा आपराधिक घटनाले अमेरिकामा रहेका सम्पूर्ण नेपालीको चरित्र, संस्कार, मेहनत र उपलब्धिको प्रतिनिधित्व गर्न सक्छन् ? पक्कै सक्दैनन्।

अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूको वास्तविक कथा केही अप्रिय घटनाको कथा होइन। यो त संघर्ष, श्रम, शिक्षा, अनुशासन, पारिवारिक एकता, इमानदारी, उद्यमशीलता र सफलताको कथा हो।

आज अमेरिकामा नेपालीहरू कहाँ छैनन् ? अस्पतालमा चिकित्सक छन्, विश्वविद्यालयमा प्राध्यापक छन्, अनुसन्धान केन्द्रमा वैज्ञानिक छन्, प्रविधि क्षेत्रमा इन्जिनियर छन्, ठूला कम्पनीमा व्यवस्थापक छन्, वित्तीय संस्थामा विशेषज्ञ छन्। अमेरिकी सरकारी निकाय, सेना, प्रहरी, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, प्रशासन, व्यापार र उद्यमका विभिन्न तहमा नेपाली मूलका व्यक्तिहरूले आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरिरहेका छन्।

कसैले आफ्नै व्यवसाय सञ्चालन गरेका छन्, कसैले रेस्टुरेन्ट, होटल, ग्यास स्टेसन, ग्रोसरी स्टोर, फ्रेन्चाइज व्यवसाय र व्यापारिक शृङ्खला विस्तार गरेका छन्। कतिपय नेपाली उद्यमीहरूले आफ्ना लागि मात्र रोजगारी सिर्जना गरेका छैनन्, अरू समुदायका मानिसहरूलाई समेत रोजगारी दिएका छन्।

सामान्य रोजगारीबाट जीवन सुरु गरेर आफ्नै घर, व्यवसाय र सन्तानको उज्ज्वल भविष्य निर्माण गर्ने नेपालीहरूको संख्या पनि उल्लेखनीय छ। श्रमलाई सम्मान गर्ने र सानो कामलाई पनि ठूलो इमानदारीका साथ गर्ने संस्कार नेपाली समुदायको महत्वपूर्ण शक्ति हो। यद्यपी नेपाली समुदायको संख्या बढ्दै जाँदा केही गलत मान्छेहरु पनि बढेको त्यो चाहिं तितो तर सत्य हो ।

अमेरिका यस्तो देश हो जहाँ श्रम नगरी, समयको मूल्य नबुझी, नियमको पालना नगरी र जिम्मेवारी पूरा नगरी दीर्घकालीन सफलता हासिल गर्न सजिलो छैन। यहाँ अवसर छन्, तर ती अवसरसँगै प्रतिस्पर्धा, अनुशासन र जवाफदेहिताको आवश्यकता पनि उत्तिकै छ। नेपालीहरूले यही वास्तविकतालाई आत्मसात् गर्दै आफ्नो पहिचान बनाएका छन्।

यो केवल भावनात्मक प्रशंसा मात्र होइन, उपलब्ध तथ्याङ्कले समेत नेपाली अमेरिकी समुदायको उल्लेखनीय प्रगति देखाउँछ।

अमेरिकी जनगणनाका तथ्याङ्कमा आधारित प्यु रिसर्च सेन्टरको सन् २०२५ को अध्ययनअनुसार सन् २०२३ मा अमेरिकामा नेपाली पहिचान भएका करिब २ लाख २५ हजार मानिस थिए। तीमध्ये २५ वर्ष वा त्यसभन्दा माथिका ५१ प्रतिशतले कम्तीमा स्नातक तहको शिक्षा हासिल गरेका थिए। नेपाली परिवार प्रमुख रहेका घरपरिवारको वार्षिक औसत आय ९४ हजार ८०० अमेरिकी डलर थियो। त्यस्तै, ५५ प्रतिशत नेपाली घरपरिवार आफ्नै स्वामित्वको घरमा बस्ने गरेका थिए। यी तथ्यहरूले समुदायको शैक्षिक, आर्थिक र आवासीय उपलब्धिको महत्वपूर्ण चित्र प्रस्तुत गर्छन्।

अर्को उत्साहजनक पक्ष पारिवारिक जीवन हो। सोही अध्ययनअनुसार अमेरिकामा रहेका नेपाली वयस्कमध्ये करिब ७० प्रतिशत विवाहित छन्। परिवार, सन्तानको शिक्षा, आपसी सहयोग र भविष्यको सुरक्षालाई महत्व दिने परम्परा नेपाली समुदायमा बलियो देखिन्छ।

यी उपलब्धिका पछाडि कति रातको निद्रा छाडिएको छ, कति दिन दुई-तीन ठाउँमा काम गरिएको छ, कति सपना थाती राखिएको छ र कति संघर्ष पार गरिएको छ भन्ने कुरा संघर्ष गरेर यहाँ स्थापित भएका नेपालीहरूलाई राम्ररी थाहा छ।

अमेरिकामा पढ्न आएका नेपाली विद्यार्थीहरूको योगदान पनि कम महत्वपूर्ण छैन। सीमित स्रोतसाधन लिएर आएका कैयौँ विद्यार्थीहरू विश्वविद्यालयमा उत्कृष्ट नतिजा हासिल गर्दै अनुसन्धान, विज्ञान, प्रविधि, चिकित्सा, व्यवस्थापन र विभिन्न व्यावसायिक क्षेत्रमा स्थापित भइरहेका छन्। आजका विद्यार्थी भोलिका वैज्ञानिक, चिकित्सक, उद्यमी, प्राध्यापक र नेतृत्वकर्ता हुन्।

अमेरिकाका विभिन्न व्यावसायिक क्षेत्रमा नेपालीहरूको उपस्थिति बढ्दै गएको तथ्यलाई नेपाली चिकित्सक, नर्स, इन्जिनियर, भौतिकशास्त्री, गणितज्ञ र अन्य पेशाकर्मीका संघसंस्थाहरूको सक्रियताले पनि पुष्टि गर्छ। यस्ता संस्थाहरूले व्यावसायिक सञ्जाल विस्तारदेखि ज्ञान आदानप्रदान र सामाजिक सेवासम्म योगदान पुर्‍याइरहेका छन्।

नेपाली समुदायको अर्को सुन्दर पक्ष आफ्नो मौलिक संस्कृतिप्रतिको प्रेम हो। अमेरिका आएपछि पनि नेपालीहरूले आफ्नो भाषा, धर्म, संस्कार, पर्व र परम्परालाई बिर्सिएका छैनन्। विभिन्न राज्यमा मन्दिर, सांस्कृतिक केन्द्र र सामुदायिक संस्थाहरू सञ्चालन भइरहेका छन्। नेपाली भाषा सिकाउने विद्यालय र कक्षाहरूको अभ्यास विस्तार हुँदै छ। दशैँ, तिहार, तीज, छठ, ल्होसार, बुद्धजयन्ती र अन्य सांस्कृतिक पर्वहरूले अमेरिकी भूमिमा नेपाली पहिचानलाई अझ जीवन्त बनाएका छन्।

नेपालीहरू आफू मात्र अघि बढिरहेका छैनन्, आफ्ना छोराछोरीलाई पनि शिक्षा, संस्कार, अनुशासन र जिम्मेवारी सिकाउँदै अमेरिकी समाजको सक्षम नागरिकका रूपमा हुर्काइरहेका छन्। नेपाली हुनु र असल अमेरिकी नागरिक हुनु एकअर्काका विरोधी कुरा होइनन्। दुवै पहिचानलाई सम्मानपूर्वक सँगै अघि बढाउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण नेपाली अमेरिकी समाजले प्रस्तुत गरिरहेको छ।

अवश्य पनि कुनै पनि समुदाय समस्यारहित हुँदैन। आर्थिक कठिनाइ, पारिवारिक असमझदारी, मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौती वा व्यक्तिगत संकट जुनसुकै समुदायमा हुन सक्छन्। नेपाली समुदायका सबै मानिस सम्पन्न छन्, सबैको रोजगारी राम्रो छ वा कसैले कठिनाइ भोग्नुपरेको छैन भन्नु पनि यथार्थसम्मत हुँदैन। तर समस्यामा परेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्नु र केही घटनाका आधारमा लाखौँ मानिसको प्रतिष्ठामाथि प्रश्न उठाउनु बिल्कुल फरक कुरा हुन्।

कसैले गल्ती गरे कानुनले आफ्नो काम गर्छ। कसैले अपराध गरे त्यसको जिम्मेवारी सम्बन्धित व्यक्तिले लिनुपर्छ। तर त्यसको दोष सम्पूर्ण नेपाली समुदायलाई दिनु न्यायोचित हुँदैन।

सबै पुरुष “राक्षस” हुँदैनन्, सबै महिला पनि गलत हुँदैनन्। सबै परिवार समस्याग्रस्त हुँदैनन्, सबै सम्बन्ध असफल हुँदैनन्। केही अप्रिय घटनालाई आधार बनाएर हाम्रो समाजको सुन्दर पक्ष ओझेलमा पार्नु हुँदैन।

हामीले एउटा नकारात्मक घटनालाई पटक-पटक सार्वजनिक गरिरहँदा त्यही समाजमा भएका सयौँ प्रेरणादायी काम, हजारौँ परिवारको खुशी, विद्यार्थीहरूको उपलब्धि, उद्यमीहरूको सफलता र समाजसेवीहरूको योगदानलाई बिर्सनु हुँदैन।

अब नेपाली समुदायका संघसंस्था, सामाजिक अभियन्ता, पत्रकार, बुद्धिजीवी र नेतृत्वदायी व्यक्तिहरूले अझ रचनात्मक भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने समय आएको छ। मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतना, पारिवारिक संवाद, कानुनी जानकारी, आर्थिक साक्षरता, विद्यार्थीलाई मार्गदर्शन, नयाँ आप्रवासीलाई सहयोग, व्यवसायमा सहकार्य र युवा पुस्तालाई आफ्नो भाषा तथा संस्कृतिसँग जोड्ने अभियानमा ध्यान केन्द्रित गरौँ।

सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालमा पनि सफल नेपाली चिकित्सक, वैज्ञानिक, प्राध्यापक, इन्जिनियर, उद्यमी, कलाकार, खेलाडी, समाजसेवी र संघर्षशील परिवारहरूको प्रेरणादायी कथा उजागर गरौँ। गलत कुरालाई ढाकछोप गर्नु पर्दैन, तर राम्रा कुरालाई ओझेलमा पनि पार्नु हुँदैन।

म करिब चार दशकदेखि पत्रकारिता, समाज र सामाजिक व्यवहारलाई नजिकबाट नियाल्दै आएको व्यक्ति हुँ। त्यसैले मेरो आग्रह छ, कुनै समाचार लेख्नुअघि, विचार सार्वजनिक गर्नुअघि वा सामाजिक सञ्जालमा कुनै घटना फैलाउनुअघि त्यसले व्यक्ति, परिवार र समग्र समुदायमा पार्न सक्ने प्रभावबारे अवश्य सोचौँ हामी सबैले ।

अमेरिकामा नेपाली हुनु गर्वको विषय हो। नेपाली हुनु भनेको केवल एउटा देशबाट आएको मानिस हुनु होइन, आफ्नो मेहनत, इमानदारी, संस्कार, आत्मसम्मान र क्षमताका आधारमा नयाँ समाजमा आफ्नै स्थान निर्माण गर्नु पनि हो।

हामी नेपालीहरू अमेरिका आएर केवल आफ्नो भविष्य बनाइरहेका छैनौँ, अमेरिकी समाजको विकासमा योगदान दिइरहेका छौँ र जन्मभूमि नेपालको नामसमेत उज्यालो बनाइरहेका छौँ।

त्यसैले एकअर्कालाई होच्याउने होइन, उठाउने काम गरौँ। निराशा होइन, आशा बाँडौँ। घृणा होइन, सद्भाव फैलाऔँ। नकारात्मकताको अभियान होइन, सकारात्मकताको अभियान चलाऔँ।

एक-दुई घटनाले होइन, लाखौँ नेपालीको मेहनत, इमानदारी, उपलब्धि र योगदानले अमेरिकामा नेपाली समुदायको वास्तविक परिचय बनेको छ। यही हाम्रो पहिचान हो, यही हाम्रो शक्ति हो र यही हाम्रो गौरव हो।

नेपाली अमेरिकी समुदायको छोटो परिचय

अमेरिकामा चार लाख देखि पांच लाख हाराहारीमा नेपालीहरु छन् भन्ने अनुमान गरिन्छ तर यसको आधिकारिकता न यहाँको नेपाली राजदुताबास लाइ थाहा छ नत यहाँको सरकारी निकायलाई । यहाँको सरकारी निकायले अमेरिकी नागरिकता लिएकाको संख्या मात्र निर्क्यौल गर्छ । उपलब्ध सन् २०२३ को अमेरिकी जनगणनामा आधारित तथ्याङ्कअनुसार अमेरिकामा करिब १ लाख ३२ हजार नेपाली मूलका अमेरिकी नागरिक रहेको अनुमान छ। यसमा अमेरिकी नागरिकता प्राप्त गरेका नेपालमा जन्मिएका व्यक्तिहरू र अमेरिकामै जन्मिएर नागरिकता पाएका नेपाली मूलका व्यक्तिहरू दुवै समावेश छन्। सन् २०२६ को यकिन आधिकारिक संख्या भने उपलब्ध छैन। त्यसैले १ लाख ३२ हजारलाई सन् २०२३ को तथ्याङ्कमा आधारित अनुमानका रूपमा लिनुपर्छ, वर्तमानको प्रमाणित संख्या होइन।

प्यु रिसर्च सेन्टरले सन् २०२५ मा प्रकाशित गरेको अध्ययनका आधारमा नेपाली समुदायका केही महत्वपूर्ण विशेषता यस्ता छन्।

• शिक्षा: २५ वर्षमाथिका ५१ प्रतिशत नेपाली मूलका व्यक्तिसँग कम्तीमा स्नातक तहको योग्यता छ।

• आर्थिक अवस्था: नेपाली परिवार प्रमुख रहेका घरपरिवारको वार्षिक आम्दानी ९४ हजार ८०० अमेरिकी डलर छ।

• घर स्वामित्व: ५५ प्रतिशत नेपाली परिवार प्रमुख रहेका घरपरिवार आफ्नै स्वामित्वको घरमा बस्छन्।

• पारिवारिक जीवन: १८ वर्षमाथिका नेपाली मूलका वयस्कमध्ये ७० प्रतिशत विवाहित छन्।

• उमेर: अमेरिकामा नेपाली समुदायका मानिसको सरदर उमेर ३१.२ वर्ष छ, जसले अपेक्षाकृत युवा समुदायको परिचय दिन्छ।

  (Source: Pew Research Center)

नेपालीहरू सबैभन्दा बढी कहाँ छन् ?

मेहनत, शिक्षा र संस्कारबाट बनेको पहिचान

अमेरिकामा नेपालीहरूको उपस्थिति संख्यामा मात्र सीमित छैन। चिकित्सक, वैज्ञानिक, इन्जिनियर, विश्वविद्यालयका प्राध्यापक, नर्स, आईटी विशेषज्ञ, सरकारी कर्मचारी, सैनिक, प्रहरी, व्यवसायी, उद्यमी, कलाकार तथा अन्य पेशाकर्मीका रूपमा नेपालीहरूले आफ्नो स्थान निर्माण गरेका छन्।

रेस्टुरेन्ट, होटल, ग्यास स्टेसन, ग्रोसरी स्टोर, फ्रेन्चाइज व्यवसाय, स्वास्थ्य सेवा र अन्य व्यापारिक क्षेत्रमा पनि नेपाली उद्यमीहरू सक्रिय छन्। नेपाली भाषा, कला, संस्कृति, धार्मिक परम्परा, मन्दिर, सामुदायिक संस्था र नयाँ पुस्तालाई नेपाली पहिचानसँग जोड्ने प्रयासहरूले समुदायलाई अझ मजबुत बनाइरहेका छन्।

निष्कर्षमा, अमेरिकामा नेपाली समुदाय संख्या, शिक्षा, आर्थिक क्षमता, उद्यमशीलता र सामाजिक उपस्थितिका दृष्टिले विकसित हुँदै गएको युवा आप्रवासी समुदाय हो। केही व्यक्तिका अप्रिय घटनाभन्दा समुदायको समग्र योगदान, संघर्ष र उपलब्धिले यसको वास्तविक परिचय प्रस्तुत गर्छ।

र, अन्त्यमा भन्न मन लाग्यो – हरेकको हातमा फोन छ, फोन भनेको अहिले टेलिभिजन हो, रेडियो हो, पत्रपत्रिका हो, AI हो , संसार हो, सूचना हो, जानाकारी हो, सबथोक हो । अझ त्यस माथि सामाजिक संजालहरुको संजालले जाने “संजाल” नजाने “जन्जाल” बनेको अबस्था छ । त्यसैले तपाईं हामीले लेख्ने लेख, समाचार, बोल्ने बोलीहरु, लेख्ने पोष्टहरु, दिने सन्देशहरु हर कुरामा विचार गर्नु पर्ने अबस्था छ नत्र सेकेन्डमा त्यसले महामारीको रुप लिन सक्छ । एउटा असावधानीले हजार खराब असरहरु पार्न सक्छ भन्ने कुरा सबैले दिलै देखि सोंच्नु आबस्यक छ, मलाइ त्यस्तो लाग्छ । अमेरिकामा एक-दुई अप्रिय घटना होइन, लाखौँ नेपालीको मेहनत, उपलब्धि, संस्कार र सफलताको कथा पनि हेरौँ। नकारात्मकता होइन, सकारात्मकता फैलाऔँ !

सबै नेपालीको जय होस्। नेपाली अमेरिकी समुदायको सधैँ जय होस्। सबैको भलो होस्, सबैको मंगल होस् !

• मुख्य तथ्याङ्कका स्रोत: अमेरिकी जनगणना ब्युरोको American Community Survey, Pew Research Center, अमेरिकी अध्यागमन निकायको SEVIS र Institute of International Education को Open Doors प्रतिवेदन।