नेपालमदर संवाददाता | गोरखा, असोज २५, २०८३ (अक्टोबर ११, २०२६) / गोरखाको उत्तरी हिमाली क्षेत्रमा आइतबार बिहान गएको विशाल पहिरोका कारण बूढीगण्डकी नदीमा आएको आकस्मिक बाढीले विभिन्न बस्ती, सडक, पुल, विद्युत् तथा सञ्चार संरचनामा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। बाढीपछि पाँच जना सम्पर्कविहीन भएका छन् भने नेपाली सेनाले हेलिकोप्टर र स्थलमार्गबाट ४९ जनालाई उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा पुर्‍याएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार चुमनुब्री गाउँपालिका–६ अन्तर्गत लोक्पा र चुम्लिङबीचको क्षेत्रमा ठूलो पहिरो खसेपछि नदीको बहाव अवरुद्ध भएको थियो। पहिरोले बनाएको प्राकृतिक अवरोधबाट पानी, ढुंगा, माटो र लेदो एकाएक तल्लो क्षेत्रमा बग्दा विनाशकारी बाढी आएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ।

बाढीले हिमाली बस्तीहरूमा ठूलो त्रास सिर्जना गर्नुका साथै जनजीवन, यातायात, सञ्चार र विकास निर्माणका संरचनामा गम्भीर असर पुर्‍याएको छ।

भेडीगोठमा रहेका पाँच जनाको अवस्था अज्ञात

प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार चुमनुब्री गाउँपालिका–६, चुम्चेतको उङ्गिलुङ क्षेत्रमा भेडीगोठमा रहेका दुई महिला र तीन पुरुष बाढीपछि सम्पर्कविहीन छन्।

सम्पर्कविहीन हुनेहरूमा ६५ वर्षीय सोनाम लामा, उनकी ५९ वर्षीया श्रीमती मोम्मो अजि लामा, ६६ वर्षीया भुटी लामा, ७३ वर्षीय कर्मा लामा र ४१ वर्षीय पेमा दोर्जे लामा रहेका छन्।

पहाडी भूभागको कठिन भौगोलिक अवस्था, क्षतिग्रस्त बाटो र सञ्चार अवरोधका कारण उनीहरूको खोजी चुनौतीपूर्ण बनेको छ। प्रारम्भिक विवरणमा चार जना सम्पर्कविहीन रहेको उल्लेख भए पनि प्राधिकरणको पछिल्लो विवरणमा पाँच जनाको नाम सार्वजनिक गरिएको छ। उनीहरूको मृत्यु पुष्टि भएको छैन।

सेनाका चार हेलिकोप्टर परिचालन, ४९ जनाको सफल उद्धार

बाढीको भयावह अवस्थाबीच नेपाली सेनाले हवाई तथा स्थलमार्गबाट उद्धार अभियान सञ्चालन गरेको छ। सेनाले एमआई–१७ सहित चारवटा हेलिकोप्टर र स्थलमार्गबाट खटिएका सैनिक टोलीको सहयोगमा विभिन्न स्थानमा फसेका ४९ जनालाई सुरक्षित क्षेत्रमा स्थानान्तरण गरेको जनाएको छ।

सेनाले उपलब्ध गराएको उद्धार विवरणअनुसार जगतबाट गोरखातर्फ ६ जना, फिलिमबाट हुल्चुकमा एक शिशुसहित चार जना, यारुबाट हुल्चुकमा दुई बालक र एक विदेशी नागरिकसहित १५ जना तथा हुल्चुकबाट फिलिममा एक जनालाई सारिएको छ।

यसैगरी नाम्रुङबाट फिलिममा दुई जना, न्याकफेदीबाट न्याकडाँडामा नौ जना र पायुबाट सल्लेरीको नयाँबस्तीमा १२ जनाको उद्धार गरिएको छ।

सुरक्षा निकायबीच समन्वय गर्दै खोज तथा उद्धार कार्य जारी राखिएको छ।

घर, झोलुङ्गे पुल र मोटरेबल पुल बगाउँदा जनजीवन अस्तव्यस्त

बूढीगण्डकीको उग्र बहावले चुमनुब्री, धार्चे र आरुघाट गाउँपालिकाका विभिन्न स्थानमा व्यापक क्षति पुर्‍याएको छ।

चुमनुब्री–३ को न्याकचेतबाट सिर्दिबास जोड्ने पुरानो झोलुङ्गे पुल बगेको छ। सो क्षेत्रमा एउटा घर पूर्ण रूपमा बगाएको र अर्को घरमा बाढी पसेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

धार्चे गाउँपालिका–५ मा माछिखोलाबाट केरौजा जोड्ने झोलुङ्गे पुल पनि बाढीले बगाएको छ। धार्चे–३ को सल्लेरीमा रहेका सातदेखि आठवटा घर बगेको प्राधिकरणले जनाएको छ।

आरुघाट–९ को नयाँपुलमा गोरखा र धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको एउटा खण्ड बगाएको छ। त्यसैगरी आरुघाट–२ र ३ जोड्ने सोतीस्थित फलामे मोटरेबल पुलसमेत बाढीले बगाउँदा आवागमन प्रभावित भएको छ।

चुमनुब्रीका पैयू र बगरलगायतका बस्तीमा दर्जनौँ घर बगेका विवरण आएका छन्। केही प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा ३५ भन्दा बढी घर बगाएको उल्लेख भए पनि क्षतिको अन्तिम आधिकारिक गणना हुन बाँकी छ।

जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति, विद्युत् र सञ्चार सेवा प्रभावित

बाढीले बूढीगण्डकी नदी आसपास निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाहरूमा समेत ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ।

धार्चे गाउँपालिका क्षेत्रमा निर्माणाधीन टाइम्स ऊर्जा प्रालिसँग सम्बन्धित संरचनाहरू प्रभावित भएका छन्। आयोजनामा कार्यरत १२ कर्मचारीलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।

यसैगरी ३४१ मेगावाट क्षमताको बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको मुख्य क्याम्प क्षेत्र र केही निर्माण उपकरण बाढीले बगाएको विवरण आएको छ।

बाढीका कारण दुईवटा टेलिफोन टावर र करिब ५० वटा विद्युत् पोलमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक तथ्यांक छ। यसबाट प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति, सञ्चार सम्पर्क र उद्धार समन्वय थप कठिन हुने देखिएको छ।

दोभान खोला जलविद्युत् आयोजनाको क्याम्प क्षेत्रमा पनि क्षति पुगेको तथा बेलिब्रिज बगेको जनाइएको छ।

धादिङमा सय घर प्रभावित, तल्लो तटीय बस्तीमा त्रास

बाढीको प्रभाव गोरखामा मात्र सीमित रहेन। धादिङको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिकास्थित विशालनगर क्षेत्रमा करिब एक सय घरमा लेदो पसेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

आरुघाट आसपासका तल्लो बस्तीमा बाढी पसेको छ भने माछिखोलालगायत स्थानमा २० देखि २२ घर जोखिममा रहेको जनाइएको छ।

यसैबीच, प्राधिकरणले गोरखा, धादिङ, तनहुँ, चितवन तथा पूर्वी र पश्चिम नवलपरासीका नदीतटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

बाढीको जोखिम कायम रहँदासम्म नदी किनारमा नजान, जोखिमपूर्ण बस्ती छाडेर सुरक्षित अग्लो स्थानमा बस्न र सुरक्षा निकायको निर्देशन पालना गर्न अनुरोध गरिएको छ।

बाढी कसरी आयो ? भूगर्भविद् र ड्रोनसहित अनुसन्धान सुरु

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले बाढीको वास्तविक कारण र पहिरोको प्रकृति पहिचान गर्न भूगर्भविद्सहित तीन सदस्यीय प्राविधिक टोली परिचालन गरेको छ।

टोलीले ड्रोनको सहयोगमा पहिरो गएको क्षेत्र, नदीको प्राकृतिक बहावमा आएको अवरोध तथा थप बाढी आउने सम्भावनाको अध्ययन गर्नेछ।

स्थानीय बासिन्दाले बिहान एकाएक ठूलो आवाज आएको र नदी थुनिने तथा फेरि खुल्ने क्रम पटकपटक दोहोरिएको अनुभव सुनाएका छन्। स्थानीय विवरणअनुसार कतिपय स्थानमा यस्तो क्रम करिब छ पटकसम्म देखिएको थियो।

यी विवरणले पहिरोका कारण बनेको अस्थायी प्राकृतिक बाँध फुटेर बाढी आएको सम्भावनालाई बल पुर्‍याए पनि वैज्ञानिक अनुसन्धानको अन्तिम निष्कर्ष आउन बाँकी छ।

बारम्बार दोहोरिने हिमाली विपत्ति : पूर्वसूचना र सुरक्षित बस्तीको प्रश्न

रसुवा–भोटेकोशी र त्रिशूली क्षेत्रमा यसअघि देखिएका विनाशकारी बाढीका घटनापछि गोरखाको बूढीगण्डकीमा आएको पछिल्लो विपत्तिले हिमाली नदी प्रणालीको जोखिम फेरि उजागर गरेको छ।

हिमाली क्षेत्रका ठाडा खोला, कमजोर भौगर्भिक बनावट, पहिरोबाट थुनिने नदी तथा अचानक फुट्न सक्ने प्राकृतिक बाँधले तल्लो तटीय क्षेत्रमा थोरै समयमै ठूलो विनाश निम्त्याउन सक्छन्।

यस्ता घटनाले नदी किनारका बस्तीको सुरक्षा, जलविद्युत् आयोजनाहरूको जोखिम मूल्यांकन, पुल तथा सडक निर्माणको मापदण्ड र प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणालीको आवश्यकतालाई पुनः बहसमा ल्याएका छन्।

विशेषज्ञहरूको विस्तृत अनुसन्धानबाट बाढीको वास्तविक कारण पुष्टि भएपछि भविष्यमा यस्तै जोखिम न्यूनीकरण गर्ने उपाय पहिचान गर्न थप सहज हुनेछ।

अहिलेको प्राथमिकता भनेको सम्पर्कविहीन पाँच जनाको खोजी, प्रभावित नागरिकको सुरक्षित स्थानान्तरण, अत्यावश्यक सेवा पुनःस्थापना र जोखिममा रहेका बस्तीको संरक्षण हो।

बूढीगण्डकीको बाढीले ऐतिहासिक क्यान्टिलिभर पुल बगायो, तल्लो चुम क्षेत्रको आवागमन पूर्ण रूपमा ठप्प

९० मिटर लामो पुल बगेपछि चुमनुब्रीका वडा नम्बर ६ र ७ का अनेकौँ गाउँ सम्पर्कविच्छेद, स्थानीय बासिन्दा फेरि जोखिमपूर्ण भीर र डोरीको सहारामा यात्रा गर्नुपर्ने चिन्तामा !

गोरखाको उत्तरी हिमाली क्षेत्रमा आइतबार बिहान बूढीगण्डकी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिकाको लोक्पास्थित सर्दिभिरमा निर्माण गरिएको महत्त्वपूर्ण क्यान्टिलिभर पुल बगाएको छ। यो पुल बगेसँगै तिब्बतसँग सीमा जोडिएका दुर्गम चुम क्षेत्रका बासिन्दाको आवागमन अवरुद्ध भएको छ।
चुमनुब्री गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष लक्ष्मी गुरुङका अनुसार ९० मिटर लामो क्यान्टिलिभर पुल बाढीले पूर्ण रूपमा बगाएपछि गाउँपालिकाका वडा नम्बर ६ र ७ अन्तर्गत पर्ने विभिन्न गाउँमा आवतजावत गर्ने मुख्य पैदलमार्ग बन्द भएको हो।
उपाध्यक्ष गुरुङले पुल बगेसँगै तल्लो चुम क्षेत्र पुग्ने बाटोसमेत समाप्त भएको बताएकी छन्। तत्काल वैकल्पिक व्यवस्था गर्न नसकिए स्थानीय बासिन्दाले विगतमा जस्तै जोखिमपूर्ण भीरमा काठका भर्‍याङ र डोरीको सहारामा यात्रा गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने उनको भनाइ छ।
सर्दिभिरको यो पुल सामान्य पैदलमार्ग मात्र थिएन। भिरालो चट्टानमा विशेष प्रविधिबाट निर्माण गरिएको नेपालको दोस्रो क्यान्टिलिभर पुलका रूपमा यसको महत्त्व रहेको थियो। बेलायती सहयोग नियोग डीएफआईडीको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको उक्त पुल सञ्चालनमा आएपछि चुम्चेत र छेकम्पारलगायतका दुर्गम बस्तीका नागरिकलाई वर्षैभरि सुरक्षित रूपमा आवतजावत गर्न सहज भएको थियो।
यसअघि गोरखाकै केरौँजास्थित यारुबगरमा नेपालको पहिलो क्यान्टिलिभर पुल निर्माण गरिएको थियो। ठाडो चट्टानी भीरमा विशेष संरचना जडान गरेर बनाइने यस्ता पुल अत्यन्त कठिन भूगोल भएका क्षेत्रमा आवागमनको महत्त्वपूर्ण माध्यम मानिन्छन्।
सर्दिभिरमा पुल निर्माण हुनुअघि स्थानीय नागरिक जोखिम मोलेर चट्टानी भीरमा डोरीको सहायताले आवतजावत गर्न बाध्य थिए। पुल निर्माणपछि वर्षौँदेखि रहेको यातायात समस्या धेरै हदसम्म समाधान भएको थियो। तर पछिल्लो बाढीले उक्त उपलब्धि नष्ट गरिदिएको छ।
पुल बगेसँगै स्थानीय नागरिकको दैनिक आवागमन, खाद्यान्न तथा अत्यावश्यक सामग्री ढुवानी, स्वास्थ्य उपचारका लागि बिरामी ओसारपसार र बालबालिकाको शिक्षामा समेत गम्भीर असर पर्ने देखिएको छ।