वासिङ्टन (एपी) — सेनेटर रोबर्ट एफ. केनेडीको सन् १९६८ मा भएको हत्या सम्बन्धी करिब १०,००० पृष्ठका अभिलेखहरू शुक्रबार सार्वजनिक गरिएको छ। ती अभिलेखमा हत्यारा स्वयंले लेखेका हस्तलिखित नोटहरू समेत छन्, जसमा उनले डेमोक्र्याटिक राष्ट्रपति पदका उम्मेदवार “हटाइनै पर्छ” भनेका छन् र उनलाई मार्ने मोह रहेको स्वीकारेका छन्।

यो सार्वजनिककरण राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले राष्ट्रिय गोप्य दस्तावेजहरू खुलाउने आदेश अनुसार गरिएको हो।

केनेडीलाई सन् १९६८ जुन ५ मा, लस एञ्जलसको एम्बासडर होटलमा क्यालिफोर्नियाको राष्ट्रपति पदको प्राथमिक चुनावमा विजयको भाषण दिएका केही क्षणपछि गोली हानी हत्या गरिएको थियो। उनका हत्यारा सिरहान सिरहानलाई पहिलो दर्जाको हत्या अभियोगमा दोषी ठहर गर्दै आजीवन कारावासको सजाय दिइएको छ।
ती फाइलहरूमा सिरहानका हस्तलिखित नोटहरूको तस्वीरहरू समावेश गरिएका थिए।

“आरएफकेलाई उनको दाजु झैं हटाइनु पर्छ,” भनेर लेखिएको थियो—लस एञ्जलसस्थित आन्तरिक राजस्व सेवा (IRS) को जिल्ला निर्देशकको फर्किने ठेगानासहितको एउटा खाली खामको बाहिरी भागमा।

सिरहानले पासाडेना सिटी कलेजको नोटबुकको एक पृष्ठ पनि “आर.एफ.के. मर्नै पर्छ” र “आर.एफ.के.को हत्या गरिनु पर्छ” भन्ने वाक्यहरूका फरक-फरक संस्करणहरूले भरिदिएका थिए। सन् १९६८ मे १८ मा लेखिएको एउटा नोटमा उनले लेखेका थिए: “आर.एफ.के.लाई हटाउने मेरो दृढ संकल्प अब एक अस्थिर नहुने मोहमा परिणत हुँदैछ।”
हालै सार्वजनिक गरिएका अर्काे दस्तावेजमा हत्यारा सिरहानले “हालको राष्ट्रपतिलाई हटाउनुपर्ने” पक्षमा आफू रहेको बताएका छन्। रोबर्ट एफ. केनेडीको मृत्युअको समयमा राष्ट्रपति भवन (ह्वाइट हाउस) मा डेमोक्र्याट लिन्डन जोनसन थिए।

“अहिलेसम्म मेरो कुनै ठोस योजना छैन, तर चाँडै तयार पार्नेछु,” सिरहानले लेखेका थिए। उनले कम्युनिस्ट रूस र चीनको समर्थन गर्ने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरेका थिए।

सार्वजनिक गरिएका नयाँ फाइलहरूमा सिरहानलाई चिनेका विभिन्न पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरूसँग गरिएका अन्तर्वार्ताका नोटहरू पनि समावेश छन्—जसमा कक्षाका साथी, छिमेकी र सहकर्मीहरू समेत परेका छन्। केहीले उनलाई “मैत्रीपूर्ण, दयालु र उदार व्यक्ति” को रूपमा वर्णन गरेका छन् भने अरूले उनलाई गम्भीर स्वभावको, सजिलै प्रभावित हुने खालको जवान व्यक्तिको रूपमा चित्रित गरेका छन्, जसले राजनीतिक विचारमा गहिरो आस्था राख्थे र केही समय रहस्यवादी (मिस्टिसिज्म) विश्वासमा पनि लागेको थिए।
फाइलहरूअनुसार, सिरहानले आफ्नो फोहोर संकलन गर्ने कामदारलाई भनेका थिए कि उनले केनेडीलाई मार्ने योजना बनाएका थिए—मार्टिन लुथर किङ् जुनियरको सन् १९६८ अप्रिल ४ मा हत्या भएको केही समयपछि। ती सहकर्मी, जो अश्वेत थिए, ले भनेका थिए कि उनी केनेडीलाई भोट दिन चाहन्थे किनभने उनले अश्वेत समुदायको हितमा काम गर्थे।

“म त्यसमा सहमत छैन। म त्यो हरामीलाई गोली हान्ने योजना बनाइरहेको छु,” सिरहानले भनेका थिए, ती व्यक्तिले अनुसन्धानकर्तालाई बताएअनुसार।

एफबीआईका दस्तावेजहरूमा केही पर्यटकहरूसँग गरिएका अन्तर्वार्ताहरू समावेश छन्, जसले केनेडीको हत्या हुनुभन्दा हप्तौं अघि नै उनको गोली हानिएको भन्ने हल्ला सुनेको बताएका छन्। सन् १९६८ मे मा इजरायल भ्रमण गरेका केही व्यक्तिहरूले त्यहाँका टुर गाइडले “केनेडीलाई गोली हानिएको छ” भनेको बताएका थिए। एक व्यक्तिले मिलवाकीमा केनेडीको हत्या प्रयास भएको सुनेको भनेका छन् भने अर्काले नेब्रास्कामा गोली हानिएको सुनेको बताएका छन्।

नेशनल आर्काइव्स एन्ड रेकर्ड्स एडमिनिस्ट्रेशन (NARA) ले यी फाइलका २२९ कागजातहरू आफ्नो सार्वजनिक वेबसाइटमा प्रकाशित गरेको छ। केनेडीको हत्यासम्बन्धी धेरै फाइलहरू पहिले नै सार्वजनिक गरिए पनि, केही फाइलहरू अहिलेसम्म डिजिटल गरिएको थिएन र दशकौंदेखि संघीय सरकारी गोदामहरूमा राखिएका थिए।

यो सार्वजनिककरण सन् १९६३ मा राष्ट्रपति जोन एफ. केनेडीको हत्या सम्बन्धी अप्रकट फाइलहरू सार्वजनिक गरिएको एक महिनापछि आएको हो। ती दस्तावेजहरूले शीतयुद्धकालीन अमेरिकी गुप्त अभियानहरूको विस्तृत विवरण त दिएका थिए, तर जोन एफ. केनेडीको हत्यामा लामो समयदेखि चल्दै आएको षड्यन्त्रको सिद्धान्तमा भने खासै बल दिएको देखिँदैन।

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले, पारदर्शिताको नाममा, यस्ता चर्चित हत्या र अनुसन्धानसँग सम्बन्धित फाइलहरू सार्वजनिक गर्ने अभियानको नेतृत्व गरेका छन्। तर उनी सरकारी गुप्तचर निकायहरूप्रति वर्षौंदेखि गहिरो शंका राख्दै आएका छन्। उनको प्रशासनले पहिले लुकाइएको कागजातहरू सार्वजनिक गर्दा सीआईए र एफबीआईजस्ता संस्थाहरूको काम, निष्कर्ष र पारदर्शिताप्रति थप सार्वजनिक निगरानी र प्रश्न उठ्ने सम्भावना बढेको छ।
ट्रम्पले सन् २०२५ जनवरीमा कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गर्दै रोबर्ट एफ. केनेडी र मार्टिन लुथर किङ् जुनियरको हत्यासँग सम्बन्धित सरकारी दस्तावेजहरू सार्वजनिक गर्न आदेश दिएका थिए। यी दुई व्यक्तिहरूको हत्या दुई महिनाभित्र भएको थियो।

केनेडीका हत्याराको पक्षमा लामो समयदेखि वकिलहरूले उनी समाजका लागि खतरनाक छैनन् र पुनः अपराध गर्ने सम्भावना न्यून छ भनी तर्क गर्दै आएका छन्। सन् २०२१ मा एक प्यारोल बोर्डले सिरहानलाई रिहा गर्न उपयुक्त ठहर गरेको थियो। तर सन् २०२२ मा क्यालिफोर्नियाका गभर्नर ग्याभिन न्यूसमले उक्त निर्णय अस्वीकार गर्दै उनलाई राज्यको जेलमै राख्ने निर्णय गरे। सन् २०२३ मा अर्को प्यारोल प्यानलले पनि उनलाई रिहा नगर्ने निर्णय गर्‍यो, कारण दिँदै कि सिरहान अझै पनि केनेडीलाई गोली हान्न प्रेरित गर्ने कारणको गहिरो बुझाइ राख्दैनन्।
न्युयोर्कका सेनेटर रोबर्ट एफ. केनेडीका छोरा तथा हाल स्वास्थ्य तथा मानव सेवा मन्त्री रहेका रोबर्ट एफ. केनेडी जुनियरले ट्रम्प र राष्ट्रिय गुप्तचर निर्देशक तुलसी गब्बार्डको “साहस” र “निरन्तर प्रयास” को प्रशंसा गरेका छन्—फाइलहरू सार्वजनिक गराएकोमा।

“आरएफकेका दस्तावेजहरूको पर्दा हटाउनु अमेरिकी सरकारप्रति जनताको विश्वास पुनःस्थापना गर्ने दिशामा एक आवश्यक कदम हो,” स्वास्थ्य सचिवले एक विज्ञप्तिमा भनेका छन्।