इरानमा सरकारविरोधी आन्दोलन चर्किँदै जाँदा अवस्था गम्भीर बन्दै गएको छ । आन्दोलनमाथि सुरक्षा निकायले गरेको कडा दमनका क्रममा सयौँ प्रदर्शनकारी मारिएको विवरण बाहिर आएको छ । यता, संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट सम्भावित सैन्य आक्रमणको चेतावनी आएपछि इरानले आफूलाई आक्रमण गरिए कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएको छ ।

तेहरानस्थित एक स्रोतका अनुसार आइतबारसम्म राजधानी र आसपासका क्षेत्र युद्धभूमि जस्तै देखिएका छन् । “स्थिति अत्यन्त भयावह छ । धेरै साथीहरू मारिएका छन् । सुरक्षाकर्मीहरूले सिधै जिउँदो गोली चलाइरहेका छन् । सडकमा रगत छ, शवहरू ट्रकमा उठाएर लैजाँदै छन्,” स्रोतले भनेको बताइएको छ ।

बीबीसीले तेहरान नजिकको एक शवगृहबाट प्राप्त भिडियो फुटेजको अध्ययन गर्दा झण्डै १८० वटा शव बोरामा बेरिएको देखिएको जनाएको छ । अमेरिकास्थित Human Rights Activist News Agencyले देशभर ४९५ जना प्रदर्शनकारी र ४८ जना सुरक्षा निकायका सदस्यको मृत्यु पुष्टि भएको दाबी गरेको छ । साथै, पछिल्ला दुई सातामा करिब १० हजार ६ सय मानिस पक्राउ परिसकेको जनाएको छ ।

यसैबीच, अमेरिकी प्रशासनले प्रदर्शनकारीको हत्यालाई लिएर इरानमाथि सैन्य कारबाही हुन सक्ने संकेत दिएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trumpले शनिबार “अमेरिका सहयोगका लागि तयार छ” भन्दै इरान स्वतन्त्रताको दिशातर्फ हेर्दै रहेको टिप्पणी गरेका थिए । यद्यपि, उनले अमेरिकाले के कदम चाल्न सक्छ भन्नेबारे स्पष्ट पारेनन् । तर अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार ट्रम्पलाई इरानविरुद्ध सम्भावित सैन्य आक्रमणका विकल्पबारे जानकारी गराइएको छ ।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार प्रत्यक्ष सैन्य आक्रमणबाहेक इरानविरुद्ध साइबर आक्रमण, अनलाइन सरकारविरोधी अभियानलाई प्रोत्साहन गर्ने, तथा थप कडा आर्थिक प्रतिबन्ध लगाउने विकल्पहरू पनि छलफलमा छन् ।

यसको जवाफमा इरानको संसदका सभामुखले चेतावनी दिँदै अमेरिका आक्रमणमा उत्रिए इजरायल तथा मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडा र समुद्री मार्गहरू वैध लक्ष्य बन्ने बताएका छन् ।

सुरुआतमा तीव्र महँगी र आर्थिक संकटविरुद्ध सुरु भएको आन्दोलन अब सिधै धार्मिक शासनको अन्त्यको मागमा रूपान्तरण भएको छ । प्रदर्शनकारीहरूले सर्वोच्च नेता Ayatollah Ali Khameneiको शासन अन्त्य गर्नुपर्ने नारा लगाइरहेका छन् ।

इरानका महान्यायाधिवक्ताले आन्दोलनमा सहभागी हुनेलाई ‘ईश्वरविरोधी’ घोषणा गर्दै मृत्युदण्डसम्म हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । सर्वोच्च नेता खामेनेईले भने प्रदर्शनकारीलाई “विध्वंसकारी समूह” भन्दै उनीहरू अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पलाई खुशी पार्न सडकमा उत्रिएको आरोप लगाएका छन् ।

आइतबार इरान सरकारले अमेरिका र इजरायलविरुद्धको “राष्ट्रिय लडाइँमा सहिद बनेकाहरू” को सम्झनामा तीन दिनको शोक घोषणा गरेको छ ।

अस्पतालहरूमा मृतक र घाइतेको चाप अत्यधिक बढेको चिकित्सकहरूले बताएका छन् । उत्तरी शहर राष्टको एक अस्पतालमा शुक्रबार राति मात्रै ७० वटा शव ल्याइएको पुष्टि भएको छ । तेहरानको एक अस्पतालमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीले बीबीसीलाई बताएअनुसार करिब ३८ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । “धेरैजसो युवाहरूलाई सिधै टाउको र छातीमा गोली लागेको थियो । धेरै त अस्पताल पुग्न नपाउँदै ज्यान गुमाए,” उनले भने ।

इरानमा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमलाई काम गर्न कडा प्रतिबन्ध लगाइएको छ । बिहीबारदेखि इन्टरनेट पूर्ण रूपमा बन्द गरिएकाले सूचना संकलन र पुष्टि गर्न निकै कठिन भइरहेको छ । केही भिडियो फुटेज भने बाहिर आएका छन्, जसमा तेहरान प्रान्तको काह्रिजकस्थित शवगृहमा शवको लहर देखिन्छ । आफ्ना आफन्त खोजिरहेका मानिसहरूको चित्कारसमेत ती भिडियोमा सुन्न सकिन्छ ।

बीबीसी भेरिफाइले पुष्टि गरेका अन्य भिडियोहरूमा मशहद, इलाम, केरमानशाह र बुशेहर क्षेत्रहरूमा सुरक्षाकर्मीहरूले प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाइरहेको देखिन्छ । तेहरानका विभिन्न क्षेत्रमा प्रदर्शनकारीले सडक कब्जा गर्दै धार्मिक शासनको अन्त्यको माग गर्दै जुलुस निकालेका दृश्यहरू पनि पुष्टि भएका छन् ।

इरानका राष्ट्रपति Masoud Pezeshkianले आन्दोलनका लागि अमेरिका र इजरायललाई दोष दिएका छन् । उनले विदेशी शक्तिले आतंककारी घुसपैठ गराएर मस्जिद, बजार र सार्वजनिक सम्पत्तिमा आगजनी गराएको दाबी गरेका छन् । तर बीबीसीले प्रमाणित गरेका दृश्यहरूले सुरक्षाकर्मीहरूले निहत्था प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाइरहेको देखाउँछन् ।

इन्टरनेट विज्ञहरूका अनुसार हालको बन्द सन् २०२२ को ‘महिला, जीवन, स्वतन्त्रता’ आन्दोलनको समयभन्दा पनि कडा छ । केही प्रयोगकर्ताले स्टारलिंक उपग्रह इन्टरनेट प्रयोग गर्न सक्ने भए पनि त्यसबाट सरकारको निगरानीको जोखिम रहेको चेतावनी दिइएको छ ।

यसैबीच, निर्वासित युवराज रेजा पहलवी, इरानका अन्तिम शाहका छोरा, ले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रदर्शनकारीलाई समर्थन जनाउँदै छिट्टै उनीहरूसँगै उभिने दाबी गरेका छन् । उनले सुरक्षा निकायभित्रै असन्तुष्टि बढेको दाबी गरे पनि बीबीसीले ती भनाइ स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न सकेको छैन ।

इरानबाहिर पनि आन्दोलनको असर देखिएको छ । लन्डनस्थित इरानी दूतावासको भवनबाट इरानी झण्डा हटाइएको भिडियो सार्वजनिक भएपछि इरानले बेलायतका राजदूतलाई स्पष्टीकरणका लागि बोलाएको छ ।

यो आन्दोलन सन् २०२२ मा महसा अमिनीको हिरासतमा मृत्यु भएपछि भएको विद्रोहपछिकै सबैभन्दा ठूलो जनआन्दोलन मानिएको छ । त्यसबेला मानव अधिकार समूहका अनुसार ५५० भन्दा बढीको मृत्यु भएको थियो र करिब २० हजार मानिस पक्राउ परेका थिए । अहिलेको अवस्थाले इरान पुनः गम्भीर राजनीतिक र मानवीय संकटतर्फ धकेलिँदै गएको संकेत गरिरहेको छ ।