स्टकहोम । मानव मस्तिष्कका स्नायु सञ्जालले स्मृति, भावना, व्यवहार र शारीरिक प्रतिक्रियालाई कसरी नियन्त्रण गर्छन् भन्ने बुझाइमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने अनुसन्धानका लागि अमेरिकी वैज्ञानिक कार्ल डाइसेरोथ र जर्मन अनुसन्धानकर्ता पिटर हेगेमान तथा जर्ज नागेललाई सन् २०२६ को शरीरक्रिया तथा चिकित्साशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिएको छ।
स्वीडेनको कारोलिन्स्का इन्स्टिच्युटस्थित नोबेल एसेम्बलीले सोमबार तीन वैज्ञानिकलाई “अप्टोजेनेटिक्स” प्रविधिको आधार निर्माण गरेको योगदानका लागि सम्मानित गर्ने घोषणा गरेको हो। यो प्रविधिले प्रकाशको प्रयोग गरेर मस्तिष्कका निश्चित स्नायु कोषलाई सक्रिय वा निष्क्रिय बनाउन वैज्ञानिकलाई सम्भव बनाएको छ।
हेगेमान र नागेलले शैवालमा पाइने प्रकाश संवेदनशील प्रोटिन च्यानलरोडोप्सिनको विशेषता पत्ता लगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। त्यसपछि डाइसेरोथले यही प्रोटिनलाई स्नायु कोषमा प्रयोग गरेर प्रकाशमार्फत न्युरोनलाई नियन्त्रण गर्ने विधि विकास गरे। यसपछि वैज्ञानिकहरूले मस्तिष्कका विशिष्ट सर्किटले स्मृति, डर, भावना, गतिविधि र विभिन्न व्यवहारमा कस्तो भूमिका खेल्छन् भन्ने विषयमा अझ सटीक अनुसन्धान गर्न सकेका छन्।
नोबेल समितिले अप्टोजेनेटिक्सले आधुनिक स्नायु विज्ञानमा नयाँ अध्याय खोलेको जनाएको छ। यस प्रविधिले पार्किन्सन्स, मिर्गी, अल्जाइमर, मानसिक रोग, लत तथा अन्य स्नायुसम्बन्धी समस्याबारे अनुसन्धानलाई नयाँ दिशा दिएको छ।
यसै प्रविधिको सिद्धान्त प्रयोग गरेर दृष्टि गुमाएका केही बिरामीमा सीमित दृष्टि फर्काउने उपचारसमेत परीक्षण भइरहेको छ। विशेषगरी रेटिनाइटिस पिग्मेन्टोसा जस्ता रोगबाट दृष्टि गुमाएका व्यक्तिमा प्रकाश संवेदनशील प्रोटिन प्रयोग गरी आँखाका बाँकी कोषलाई पुनः प्रकाशप्रति संवेदनशील बनाउने प्रयास भइरहेको छ।
तीनै वैज्ञानिकले १२ मिलियन स्विडिस क्रोनर बराबरको पुरस्कार रकम साझा गर्नेछन्। उनीहरूको अनुसन्धानले प्रकाशलाई एउटा जैविक स्विचजस्तै प्रयोग गरेर मस्तिष्कका निश्चित स्नायु सर्किटलाई नियन्त्रण गर्न सम्भव बनाएको छ, जसले मानव मस्तिष्क कसरी काम गर्छ भन्ने बुझाइलाई नयाँ स्तरमा पुर्याएको छ।
(१० भाषामा अमेरिकाबाट प्रकाशित, निष्पक्ष, स्वतन्त्र, संसारका १७५ भन्दा बढी देशमा पढिने पत्रिका) Old Archive > 
प्रतिक्रिया