काठमाडौं । बंगालको खाडीमा विकसित न्यूनचापीय प्रणालीको प्रभाव नेपालभर फैलिँदै जाँदा लगातारको वर्षाले जनजीवन, सडक यातायात र नदी तटीय क्षेत्रको जोखिम बढाएको छ। बिहीबारदेखि देशका धेरै भागमा जारी वर्षा शुक्रबार पनि कायम छ भने मौसम प्रणाली क्रमशः पूर्वबाट पश्चिमतर्फ सर्दै गएकाले अब गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमका क्षेत्रमा वर्षाको तीव्रता थप बढ्ने पूर्वानुमान गरिएको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार देशका विभिन्न स्थानमा वर्षा भइरहेको छ र पश्चिम नेपालका प्रमुख सहरमा वर्षाको सम्भावना उच्च देखिएको छ। विभागको शुक्रबार बिहानको पूर्वानुमानमा वीरेंद्रनगर, नेपालगन्ज, घोराही, पोखरा र भैरहवामा वर्षाको सम्भावना करिब ८० प्रतिशतसम्म देखाइएको थियो भने जुम्लामा अझ उच्च सम्भावना उल्लेख गरिएको छ।

मौसमविद्हरूका अनुसार पूर्वी नेपालमा शनिबारदेखि वर्षाको मात्रा केही घट्न सक्ने भए पनि पश्चिमी भूभागमा शुक्रबार रातिदेखि वर्षा थप सक्रिय हुने देखिएको छ। लुम्बिनी र गण्डकी प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा बुधबारदेखि नै वर्षा भइरहेको र अब प्रणाली सुदूरपश्चिमसम्म विस्तार हुँदै जाने अनुमान छ।

लगातार पानी परेपछि पहाडी क्षेत्रमा पहिरो र तराई तथा नदी आसपासका भूभागमा बाढी तथा डुबानको खतरा बढेको छ। विभागले आफ्नो जोखिम नक्सामा कतिपय क्षेत्रलाई पहेँलो अर्थात् सतर्कता र पश्चिमतर्फका केही उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रलाई रातो अर्थात् उच्च जोखिमको संकेतमा राखेको छ। रातो संकेत भएका क्षेत्रमा बाढी, पहिरो वा अन्य मौसमजन्य विपद्को सम्भावनालाई ध्यानमा राखेर तत्काल प्रतिकार्यका लागि तयार रहनुपर्ने जनाइएको छ।

बाढी पूर्वानुमानसम्बन्धी विवरणअनुसार शुक्रबार गोरखा, लमजुङ, कास्की, मनाङ, मुस्ताङ, दाङ, बाँके, बर्दिया, सुर्खेत, दैलेख, कैलाली र कञ्चनपुर लगायतका क्षेत्रमा साना नदी तथा खोलाहरूमा आकस्मिक बहाव बढ्न सक्ने उच्च जोखिम देखाइएको छ। त्यसपछि जोखिमको क्षेत्र अझ विस्तार भएर नवलपरासी पूर्व र पश्चिम, रुपन्देही, कपिलवस्तु, अर्घाखाँची, पाल्पा, गुल्मी, स्याङ्जा, तनहुँ, पर्वत, बागलुङ, प्युठान, रोल्पा, सल्यान, डोटी र डडेलधुरालगायतका जिल्लासम्म पुग्ने पूर्वानुमान छ।

विभागले आइतबारदेखि सातै प्रदेशका साना नदी तथा खोलामा समेत आकस्मिक बहाव बढ्न सक्ने भएकाले नदी किनार, खोला आसपास, होचा भूभाग तथा पुराना पहिरो गएका क्षेत्रका बासिन्दालाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ। सप्तकोशी नदीमा समेत बहाव बढ्दो क्रममा रहेकाले तल्लो तटीय क्षेत्र तथा बारम्बार डुबान हुने बस्तीमा उच्च सतर्कता अपनाउन भनिएको छ।

लगातारको वर्षाले सडक यातायातसमेत गम्भीर रूपमा प्रभावित भएको छ। शुक्रबार बिहानसम्म बीपी राजमार्ग, पृथ्वी राजमार्ग र नारायणगढ–मुग्लिन सडकका विभिन्न स्थानमा पहिरो खसेर यातायात अवरुद्ध वा सीमित भएको छ। धादिङको कृष्णभीर, परेवाभीर, ज्यामिरेघाट, जाबाङखोला, तिग्राङखोला र कमेरेभीरलगायत क्षेत्रमा पहिरो गएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। केही स्थानमा सडक पूर्ण रूपमा बन्द छन् भने अन्यत्र एकतर्फी यातायात सञ्चालन भइरहेको छ।

काठमाडौंसँग देशका विभिन्न भागलाई जोड्ने राजमार्गमा अवरोध बढेपछि राजधानीबाट छुट्ने सार्वजनिक सवारीसमेत केही समय रोकिएका छन्। ट्राफिक प्रहरीले यात्रु तथा चालकलाई सडकको पछिल्लो अवस्था बुझेर मात्र यात्रा गर्न आग्रह गरेको छ। काठमाडौं उपत्यकाभित्रका नदी तथा खोलामा समेत पानीको सतह बढेकाले नदी करिडोरमा सवारी पार्क नगर्न सुझाव दिइएको छ।

सरकारले पनि सम्भावित बाढी, पहिरो र डुबानबाट जनधनको क्षति कम गर्न सम्बन्धित निकायलाई उच्च सतर्क अवस्थामा राखेको जनाएको छ। उच्च हिमाली क्षेत्रमा भारी वर्षासँगै हिमपातको सम्भावनासमेत रहेपछि मनाङमा उच्च भूभागका केही पदयात्रा मार्ग तीन दिनका लागि बन्द गरिएको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले पछिल्लो २४ घण्टा वा छोटो अवधिमा अत्यधिक वर्षा भएको क्षेत्र पहिचान गर्न वर्षा निगरानी प्रणाली सञ्चालन गरिरहेको छ। विभागका अनुसार एक घण्टामा ६० मिलिमिटर, तीन घण्टामा ८० मिलिमिटर, छ घण्टामा १०० मिलिमिटर, १२ घण्टामा १२० मिलिमिटर वा २४ घण्टामा १४० मिलिमिटर वर्षा हुँदा स्थानीय खोलामा उच्च बहाव र भिरालो क्षेत्रमा पहिरोको सम्भावना उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सक्छ।

विभागले नागरिकलाई मौसम र बाढीसम्बन्धी आधिकारिक सूचना नियमित हेर्न, अनावश्यक लामो यात्रा नगर्न, पहिरोको जोखिम भएका भीर तथा सडकखण्डमा नरोकिन, नदी–खोलाको किनार नजिक नजान र स्थानीय प्रशासनले जारी गरेका निर्देशन पालना गर्न आग्रह गरेको छ। आपतकालीन मौसम तथा बाढी जानकारीका लागि जल तथा मौसम विज्ञान विभागको टोल–फ्री नम्बर ११५५ पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।

हालको प्रणालीको दिशा र निरन्तर वर्षाको अवस्थालाई हेर्दा आगामी दुई दिन विशेषगरी गण्डकीदेखि सुदूरपश्चिमसम्मको भूभागमा बाढी, पहिरो, आकस्मिक खोलाबाढी र सडक अवरोधको जोखिमलाई सामान्य रूपमा लिन नहुने देखिएको छ। पूर्वी क्षेत्रमा वर्षा केही कमजोर हुँदै गए पनि जोखिम पूर्ण रूपमा हटेको छैन। मौसमको अवस्था छिटो परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले नागरिकले आधिकारिक सूचना पछ्याउँदै व्यक्तिगत तथा सामुदायिक सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ।