अमेरिका । लामो समयदेखि गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालासँग जोडिएको ऋण, राज्यसँगको विवाद, आरोप–प्रत्यारोप, निराशा र न्याय नपाएको गुनासो बोकेर पुनः अमेरिका फर्किएका चर्चित हास्य कलाकार सीताराम कट्टेल ‘धुर्मुस’ र कुञ्जना घिमिरे ‘सुन्तली’ फेरि आफ्नो पुरानै कर्म—दर्शकलाई हँसाउने काममा फर्किएका छन्। उनीहरूले अमेरिकाबाट नयाँ हास्य सिरियल ‘म त मर्छु कि क्या हो’ सुरु गरेका छन्।

नेपालमा महिनौँसम्म राज्यका विभिन्न निकाय धाउँदा पनि चितवनको गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालासँग जोडिएको करिब १८ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको आर्थिक दायित्व समाधान हुन नसकेको भन्दै निराश बनेका धुर्मुसले गत अगस्टमा पुनः अमेरिका फर्किनुपरेको बताएका थिए। उनका अनुसार आफू न्याय पाउने आशामा छोरीसहित नेपाल पुगेका थिए, तर दुई महिनासम्म विभिन्न सरकारी निकायमा धाउँदा पनि समस्या समाधान भएन। उनले १८ करोड ४३ लाख रुपैयाँको आर्थिक भार, अधुरा सपना र पीडा बोकेर फेरि मातृभूमि छाड्नुपरेको गुनासो सार्वजनिक गरेका थिए।

धुर्मुसले नेपाल फर्कँदा यसपटक आफ्नो समस्या समाधान हुने, आफ्नै देशमा बसेर पुनः कलाकारितामा सक्रिय हुने र दर्शकलाई पहिलेजस्तै हँसाउने ठूलो विश्वास रहेको बताएका थिए। तर राज्यका ढोका–ढोका पुग्दा पनि आफ्ना कुरा सुनाउन नसकेको र समस्या समाधानको बाटो नखुलेको उनको गुनासो थियो। उनले आफ्नै देशमा न्याय खोज्दा आफ्नो आवाज ‘बेवारिसे’ बनेको अनुभूति भएको समेत उल्लेख गरेका छन्।

गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला निर्माणको जिम्मेवारी लिएर ठूलो राष्ट्रिय अभियानमा होमिएको धुर्मुस–सुन्तली फाउन्डेसन अन्ततः आर्थिक संकटमा फसेको थियो। करिब ३ अर्ब रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको परियोजना जनस्तरबाट सहयोग जुटाएर निर्माण गर्ने लक्ष्यसहित सुरु भएको थियो। तर प्रतिबद्धता गरिएको सहयोग नआउनु, कोरोना महामारी, निर्माण लागत र आर्थिक व्यवस्थापनको संकटका कारण काम रोकियो। निर्माण रोकिँदासम्म फाउन्डेसनमाथि करिब १८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी दायित्व बाँकी रहेको विवरण सार्वजनिक हुँदै आएको छ।

त्यसपछि रंगशालाको स्वामित्व भरतपुर महानगरपालिकालाई हस्तान्तरण गरियो र परियोजना सरकारी संयन्त्रमार्फत अगाडि बढ्यो। फाउन्डेसनको बाँकी ऋण तिर्न संघीय सरकारले पटक–पटक रकम छुट्याए पनि कानुनी तथा प्रशासनिक जटिलताका कारण रकम भुक्तानी हुन नसकेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। २०२६ अप्रिलसम्म संघीय सरकारले विभिन्न किस्तामा १५ करोड रुपैयाँ भरतपुर महानगरलाई पठाएको भए पनि रकम भुक्तानी हुन नसकेर फ्रिज भएको कान्तिपुरले जनाएको थियो।

अर्थात् धुर्मुस–सुन्तलीले लगाउँदै आएको ‘राज्यबाट न्याय नपाएको’ आरोप उनीहरूको सार्वजनिक धारणा हो भने स्थानीय तहले ऋण भुक्तानीका लागि स्पष्ट कानुनी आधार नभएको तर्क गर्दै आएको छ। यही अन्योल वर्षौँसम्म लम्बिँदा एउटा समय देशभर हास्य कलाकारका रूपमा अत्यन्त लोकप्रिय धुर्मुस–सुन्तलीको कलाकारिता नै लगभग ओझेलमा परेको थियो।

तर परिस्थितिले उनीहरूलाई कलाकारिताबाट टाढा राख्न सकेन। अनेक मानसिक दबाब, आर्थिक बोझ र विवादको घेराबीच पनि धुर्मुस–सुन्तलीले फेरि दर्शकसँग हाँसोको सम्बन्ध जोड्ने प्रयास गरेका छन्। यसपटक उनीहरूको कर्मभूमि नेपाल होइन, संयुक्त राज्य अमेरिका बनेको छ।

अमेरिकाको नर्थ क्यारोलाइनास्थित राले क्षेत्रलाई केन्द्र बनाएर निर्माण गरिएको नयाँ सिरियल ‘म त मर्छु कि क्या हो’को छायांकन रालेसँगै केरी, होली स्प्रिङ्स, हाई पोइन्ट, ग्रिन्सबोरो र चार्लोटलगायत क्षेत्रमा गरिएको छ। सिरियलले अमेरिकामा बसोबास गर्ने नेपालीहरूको जीवन, संघर्ष, अवसर, पारिवारिक सम्बन्ध, सामाजिक परिवेश, नेपाली संस्कार जोगाउने प्रयास र प्रवासी जीवनका अनेक रमाइला तथा कठिन पक्षलाई हास्य–व्यंग्यमार्फत प्रस्तुत गर्ने निर्माण पक्षले जनाएको छ।

सिरियलको शीर्षक ‘म त मर्छु कि क्या हो’ धुर्मुसको वर्षौँदेखि चर्चित संवाद तथा थेगोबाट लिइएको हो। यही नाममा धुर्मुस–सुन्तलीले यसअघि वेब फिल्मसमेत निर्माण गरेका थिए। तर अमेरिकाबाट सुरु गरिएको पछिल्लो प्रस्तुति भने नियमित हास्य शृंखलाका रूपमा आएको हो।

नयाँ सिरियलको प्रसारण हरेक शुक्रबार नेपाली समयअनुसार साँझ ८ बजेर १५ मिनेटमा र अमेरिकाको पूर्वी समयअनुसार शुक्रबार बिहान १० बजेर ३० मिनेटमा धुर्मुस–सुन्तलीको आधिकारिक युट्युब च्यानलबाट हुने व्यवस्था गरिएको छ। सिरियलको नियमित प्रसारण सेप्टेम्बर ११, २०२६ देखि सुरु भएको हो। यसअघि प्रसारण सुरु गर्ने मिति तय गरिए पनि नेपालमा भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीबाट ठूलो जनधनको क्षति भएपछि कार्यक्रमको सुरुवात स्थगित गरिएको थियो।

सिरियलको अर्को आकर्षण धुर्मुस–सुन्तलीकी छोरी सुबिहानी कट्टेल पनि हुन्। बाबुआमासँगै उनी बाल कलाकारका रूपमा सिरियलमा देखिएकी छन्। यस अर्थमा धुर्मुस–सुन्तलीको नयाँ सिर्जनात्मक यात्रामा परिवारको दोस्रो पुस्तासमेत जोडिएको छ।

सिरियलमा मोहन मिश्र, सीताराम कट्टेल, कुञ्जना घिमिरे, दिनेश कार्की, शंकर राज वाग्ले, संयम लामिछाने, मनिका चौलागाईं, चुडा धिमाल, धर्म भारती, सुभद्रा आचार्य र हिरादेवी भट्टराई लगायत कलाकारको अभिनय छ। वरिष्ठ हास्य कलाकार मोहन मिश्र लामो समयपछि पुनः पर्दामा फर्किनुलाई पनि सिरियलको विशेष पक्ष मानिएको छ। बाल कलाकारका रूपमा सुबिहानी कट्टेलको सहभागिता छ।

सिरियलको कथा सीताराम कट्टेल ‘धुर्मुस’ र कुञ्जना घिमिरे ‘सुन्तली’ले तयार गरेका हुन्। पटकथा तथा संवादसमेत धुर्मुस–सुन्तलीकै रहेको छ भने लेखन तथा निर्देशनको जिम्मेवारी पनि उनीहरू दुवैले सम्हालेका छन्। अर्थात् लामो समय सामाजिक अभियानमा व्यस्त भएर कलाकारिताबाट टाढिएका यो जोडी नयाँ सिरियलमार्फत अभिनयसँगै लेखन, निर्देशन र सिर्जनात्मक नेतृत्वमा एकैपटक फर्किएको छ।

संगीततर्फ राजेन्द्र बजगाईंको संगीत, प्रकाश पुञ्जको शब्द तथा आशिष अविरलको स्वर रहेको छ। एरेन्जमेन्टको जिम्मेवारी राजेन्द्र बजगाईंले सम्हालेका छन् भने मिक्सिङ तथा मास्टरिङ मनोज परियारले गरेका छन्। पृष्ठभूमि संगीत अलिश कार्कीको छ।

सिरियलमा सुरेश दर्पण पोखरेल, अर्जुन के. संग्रौला ‘मज्जाको टिभी’ र शर्मिला बुढाथोकीको भ्वाइसओभर रहेको छ। कला निर्देशन सुभाष बस्नेत, आईटीतर्फ धिरज कार्की, टिम सदस्यमा अर्जुन प्रधान र सानुराम दाहाल तथा मेकअपमा कुञ्जना घिमिरे स्वयं संलग्न छन्। ऋषिराम कट्टेलले संयोजनको जिम्मेवारी सम्हालेका छन्।

पोस्टर डिजाइन ‘टौवा क्रिएसन’ले गरेको छ भने मोसन ग्राफिक्स विजय बस्यालको रहेको छ। राजु केसी निर्देशक छायांकन (डीओपी) मा छन्। सम्पादन राजेन्द्र मानन्धर तथा कलर ग्रेडिङ प्रवीण सायमीले गरेका छन्। भीएफएक्सतर्फ ‘६ ए.एम. आर्टिस्ट्स’का शीतल वाग्ले, किरण सिम्खडा, अनोज खड्गी र सन्दीप लामाको सहभागिता छ। सिरियलको ट्राभल पार्टनर Diligent Travels / Flights2Nepal.com रहेको छ।

एउटा समयमा नेपालका टेलिभिजन दर्शकलाई ‘मेरी बास्सै’ लगायत कार्यक्रममार्फत हँसाउँदै घर–घरमा पुगेका धुर्मुस र सुन्तली कलाकारिताबाट सामाजिक सेवातर्फ मोडिएका थिए। भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणदेखि एकीकृत बस्ती निर्माणसम्म उनीहरूको अभियानले ठूलो प्रशंसा पाएको थियो। त्यसपछि उनीहरूले अझ ठूलो राष्ट्रिय सपना भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको क्रिकेट रंगशाला निर्माणको अभियान थाले। तर यही परियोजना अन्ततः उनीहरूको जीवनकै सबैभन्दा जटिल अध्याय बन्न पुग्यो।

समाजसेवाको उद्देश्य लिएर सुरु गरिएको परियोजनाबाट उनीहरू प्रशंसासँगै विवाद, आलोचना, ऋण र मानसिक दबाबको घेरामा परे। रंगशालाको निर्माण अहिले भरतपुर महानगरपालिका, बागमती प्रदेश र सरकारी संयन्त्रमार्फत पुनः अघि बढिरहेको छ। जुलाई २०२६ सम्म परियोजनाको काम करिब ४८–५० प्रतिशत पुगेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो।

विडम्बना के छ भने जुन परियोजनाले धुर्मुस–सुन्तलीलाई कलाकारिताबाट टाढा पुर्‍यायो, त्यही रंगशाला अहिले सरकारी लगानीमा निर्माण भइरहेको छ; तर उनीहरूको फाउन्डेसनसँग जोडिएको पुरानो ऋण विवाद अझै पूर्ण रूपमा समाधान भएको छैन।

यही पीडा र परिस्थितिबीच उनीहरूको नयाँ सिरियललाई केवल एउटा हास्य कार्यक्रमका रूपमा मात्र हेर्न कठिन छ। नेपालमा राज्यसँग न्याय माग्दै कार्यालय र राजनीतिक–प्रशासनिक संरचनाका ढोका धाउँदा थकित भएका कलाकार फेरि क्यामेराअघि आएका छन्। देश बदलिएको छ, छायांकनस्थल बदलिएको छ, वरिपरिका पात्र र कथा बदलिएका छन्, तर दर्शकलाई हँसाउने उनीहरूको प्रयास भने बदलिएको छैन।

अमेरिकाको प्रवासी जीवनभित्र नेपालीपन, पारिवारिक सम्बन्ध, पुस्ताबीचको अन्तर, कमाइको संघर्ष, सामाजिक देखासिकी, संस्कार, भाषा र विदेशमा नेपालीले भोग्ने अनेक उतारचढावलाई हास्य–व्यंग्यमा उतार्ने प्रयास ‘म त मर्छु कि क्या हो’मा गरिएको छ।

सायद यही कारणले यसको शीर्षकसमेत धुर्मुसको पुरानो थेगो भएर पनि अहिलेको जीवनसँग अनौठो रूपमा मेल खान पुगेको छ—जीवनमा अनेक पीडा, ऋण, निराशा र विवाद आए पनि पर्दामा उभिएर उनी फेरि भन्दैछन्, ‘म त मर्छु कि क्या हो!’

रंगशालाको ऋणले थिचिएका छन्, राज्यसँग गुनासो बाँकी छ, नेपालमा न्याय नपाएको अनुभूति उनीहरूले सार्वजनिक गरिरहेका छन्, तर धुर्मुस–सुन्तलीले दर्शकलाई हँसाउन भने छाडेका छैनन्।

यो उनीहरूको अमेरिका बसाइको एउटा नयाँ सिरियल मात्र नभएर, कठिन परिस्थितिपछि आफ्नो मूल पहिचान—कलाकारिता—तर्फ फर्किएको नयाँ अध्याय पनि बनेको छ।